vrh»t’-N;tç’e
‘ÃËJtojtv¥ & ftL;

‘ÃËJtojtv¥ ftL;ltu yufbtºt ftÔgmkd{n Au. ftL; d{k:if frJ Au. 1923lt sqlle 16beyu ft~behlt «Jtm vAe htJjrvkze:e jtntuh s;e x[ulbtk yubLþk yJmtl :Gþk nðþk. ;u s r’Jmu yb’tJt’btk ‘ÃËJtojtv¥Lþk «ftNl :Gþk nðþk. fwxwkcesltu fu rbºttu, sublu btxu yubKu SJlbtk fuxfuxjtu ðgtd fgtuo n;tu, yubtk:e ftuE yublt SJlle ykr;b ûtKu yuble rlfx l nðþk. yu yufjt n;t, ylu ‘ÃËJtojtv¥- su yubltu yufbtºt ftÔgmkd{n yulu yu òuJt vtBgt lrn. ftL;lt fhwK SJlle yt ykr;b vhtft»XtYv fhwK;t n;e.

òu fu, 1923btk ‘ÃËJtojtv¥ «dx :gtu ;u ÃËJuo ftL;u yubltu ftÔgmkd{n «dx fhJtltu rJath cu-ºtK Jth fgtuo n;tu. 1909lt bule 21beyu yuf rbºtlu vºtbtk jÏGþk nðþk, ‘bthtk ftÔgtu «rmrØ btxu ;igth fhwk Awk. ‘ÃËJtojtv¥ ltb ytvJt "tGþO Au.¥ 1912btk yubKu yu btxu ltL’eYv ftÔg ‘Rµh «t:olt¥ (vAe yuLþk Ne»tof ‘Rµh Mðþr;¥) vK håGþk nðþk vK yuLþk ftuE vrhKtb ytÔGþk l nðþk. 1911btk ftL;lt rN»gtuyu ‘rN»gtult Wvgtudlu btxu¥ s btºt ‘«t:oltytu¥ltu yuf mkd{n «dx fhJtltu rJath fgtuo n;tu. yubtk su «t:oltytu «dx fhJtle n;e yu ykdu aatoytu vK atje n;e. yuLþk vK ftuE vrhKtb ytÔGþk l nðþk. 1919lt ytu¾xtuchle 11beyu ftL;u yuf rbºtlu vºtbtk jÏGþk nðþk, ‘ftL;ftÔgfjtv¥ ;igth :tg Au. ‘ÃËJtojtv¥ ylu ‘W•thtjtv¥- yu «btKu cu rJCtd :Nu.¥ 1887btk MJezlctudolt vrhag ÃËJuoltk ftÔgtultu rJCtd ;u ‘ÃËJtojtv¥ ylu ;u vAeltk ftÔgtultu rJCtd ;u ‘W•thtjtv.¥ 1924btk ‘ftL;btjt¥btk cjJL;htgu yuLþk y:oDxl fGþO nðþk fu yt ltbtrC"tlbtk MËal Au ;ub yt cLlu rJCtdltk ftÔgtu ;u ;tu yt bðgojtufbtk bLþ»gltu btºt ytjtv s. dtl ;tu btºt MJtbe (Rµh) s hae Nfu. bLþ»g ;tu MJdobtk MJtbe (Rµh)lt mtÂLlægbtk s hae Nfu. vK vAe 1923btk ‘ÃËJtojtv¥ «dx :Jtltu n;tu yule ÃËJomkægtyu ftL;u yt cu rJCtdltu rJath ðgßgtu n;tu ylu ‘W•thtjtv¥ rJCtdltk ftÔgtubtk:e su ftÔgtu mbtslu yMJeftgo :tg yuxjt «btKbtk mtk«’trgf l ntug ;u s ftÔgtu ‘ÃËJtojtv¥ btxu vmk’ fgtko n;tk. ftL;u ‘ÃËJtojtv¥ btxu «M;tJlt vK jFe n;e. vK yu yltJ~gf Au yuÔþk cjJL;htgLþk bk;Ôg nðþk yu:e yu «dx fhJtbtk ytJe l n;e.

1882-83btk ftL;u 14-15 J»tole Jgu yubLþk «:b ftÔg ‘Fhe btuntuc; ylu øþjctmLþk Vqj¥ yublt rbºt ’jv;htb vtXf mt:ult mnjuFlbtk håGþk nðþk ylu 1883btk «dx vK fGþO nðþk. yu ÃËJuo 1881btk yublt Jzejckæþ rJµlt: Ji¼ mt:ult mkJt’btk yubKu 14 J»tole Jgu yubltk ftÔgtu rJNu fÌtwk nðþk & ‘cnw mthe l:e fhe Nf;tu. rJathtu cnw ytJu Au vhkðþ jF;tk Ct»tt gtuøg jtd;e l:e... fÕvlt g òuEyu ;uJe l:e ytJ;e.¥ 1924btk ‘ftL;btjt¥btk jtCNkfh Cèuu ltukæGþk Au fu yuf «mkdu ftL;u fÌtwk nðþk, ‘ßgthu buk mti:e «:b zuLxe Jtkågtu ðgthu buk bthe jFuje vtkamtu mt;mtu jexeytu frJ;tle n;e ;ultu ltN fgtuo. blu yub s jtøGþk fu ytvKu ;tu btºt òuzfKtk s òuzltht Aeyu. FhuFh frJ ;tu zuLxe s dKtg.¥ (ytb, 1902btk yubKu zuLxe Jtkågtu vAe su ftÔgtultu ltN fgtuo ;ubtk:e fuxjtkf ftÔgtu vAe:e 1911btk yubKu MB\r;btk:e jFe ltkÏgtk n;tk, su MB\r;btk l n;tk yu ;tu ftgblu btxu ÕþÃ; s :gtk. fuxjtkf ftÔgtu sqlt ftd¤tubtk:e «tÃ; :gtk n;tk. ‘hbt¥ cjJL;htgle lfjbtk:e «tÃ; :Gþk nðþk.) vtu;tle frJ;tle bgto’t ykdule mCtl;t ylu bntl frJ;t ylu bntl frJ ykdultu ftL;ltu yt’No yublt yt W’Tdthtubtk:e «dx :tg Au. 1889lt ytpdMxle 1jeyu 22 J»tole Jgu yubKu yuf rbºtlu vºtbtk jÏGþk nðþk, ‘Fht ytJud:e jFlth btKm ceòlt b; Wvh cnw yt"th l:e htF;tu. blu btht Ó’g Wvh ytM:t Au, ylu nwk yJ~g btLþk Awk fu bthwk ltb øþsht;e mtûthbkz¤lt Rr;ntmbtk:e sj’e ÇþmtE ln´ òg. yt Ô\r•t blu DKt r’Jmle Au ! yt J]r•tlu nwk Confidence (rJµtm) fnwk Awk. ;u yrCbtl:e sw’e s aes Au. ytðb¿ttllu f’ta b¤;e dKe Nftg.¥ btºt 22 J»tole s Jgu ftL;btk vtu;tle frJ;t ylu vtu;tle ftÔgN¾;btk fuJtu ;tu ytðbrJµtm Au ! yt ytðbrJµtm:e yubKu ‘ÃËJtojtv¥Lþk msol fGþO Au.

1882:e 1889le ytmvtmlt mbgbtk ftL;u su mt;uf ftÔgtu hågtk n;tk ;u frJle «t:rbf yJM:tltk ftÔgtu n;tk. vK 1889le ytmvtmlt mbgbtk btºt 20 J»tole s Jgu yubKu yubltk fuxjtkf bntl ftÔgtu hågtk n;tk. yubtk:e ‘a¢JtfrbÚþl¥ ylu ‘Jmk;- rJsg¥- yt cu ftÔgtuLþk cjJL;htg suJt btuxt dòlt frJyu ylu hbKCtE suJt yd{Ke rJJuafu ;h; s 1890btk y’TÇþ; ytf»toK yLþCÔGþk nðþk. 1890lt òLGþythelt ‘çþrØ«ftN¥btk hbKCtEyu ‘bfhL’¥lt ltb:e vtu;tlt rJJual mt:u ‘Jmk;rJsg¥ «dx fGþO nðþk ylu 1890lt bult òLGþythelt ‘çþrØ«ftN¥btk cjJL;htgu ‘munule¥lt ltb:e vtu;tlt rJJual mt:u ‘a¢JtfrbÚþl¥ «dx fGþO nðþk (yn´ yu CthÃËJof ltuk"Ôþk òuEyu fu, øþsht;e rJJuallt Rr;ntmbtk f]r;jûte rJJual - textual criticism, new criticism - ltu ythkC 1890btk :gtu n;tu, 1932btk fu 1956btk lrn) vAe:e 1922btk ‘Jmk;¥btk lhrmknhtJu ‘¿ttlctj¥lt ltb:e ‘a¢Jtf rbÚþl¥ vhLþk yubLþk rJJual «rmØ fGþO nðþk. 1927btk ‘Jmk;¥btk ytlk’Nkfhu ‘Jmk;rJsg¥ vhLþk yubLþk rJJual «rmØ fGþO nðþk. 1926btk vtXfmtnucu ‘ÃËJtojtv¥le «M;tJltbtk ftL;le mbd{{ frJ;t vhLþk yubLþk rJJual «dx fGþO nðþk. 1946:e 1960 jde Ç\øþhtgu yublt Ntu" rlck" rlrb•tu ylu ftL;le N;tç’e ;:t sLbr;r:ytu rlrb•tu ftL;lt SJl ylu fJlLþk mbd{;gt rJJual fGþO nðþk. ßgtk jde øþsht;e Ct»ttLþk yÂM;ðJ hnuNu ðgtk jde CtJftu ylu rJJuaftu ftL;le frJ;tLþk, ‘ÃËJtojtv¥ltk ftÔgtuLþk y’TÇþ; ytf»toK yLþCJNu, ytb, ftL;ltu ytðbrJµtm arh;t:o :Nu.

ftL;ltu ‘ÃËJtojtv¥ ftÔgmkd{n øþsht;e frJ;tltk Rr;ntmbtk yuf mebtM:kCYv Au. rbºtfrJ cjJL;htgltu ‘CKfth¥ ftÔgmkd{n vK yuJtu s yuf mebtM:kCYv Au. ftL; ylu cjJL;htg vhMvhlt «r;Mv"eoYv l:e, vhMvhlt ÃËhfYv Au. cjJL;htg «gtudFtuh Au, ;tu ftL; «gtudJeh Au. cLluyu yuble frJ;tbtk JMðþrJ»tgbtk ylu NijeMJYvbtk øþsht;e frJ;tlt Rr;ntmbtk lJt «gtudtu, lJtk «M:tltu fgto Au. ftL; ythkCbtk yîi;Jt’e ltÂM;f n;t ylu vAe yufuµhJt’e ytÂM;f :gt n;t, ;tu cjJL;htg ythkCbtk yîi;Jt’e ytÂM;f n;t ylu vAe y¿tugJt’e ltÂM;f :gt n;t. cLlult SJlbtk ylu fJlbtk SJllt fhwK yLþCJtu ;:t rJµhaltle rJ»tb;t ylu rJraºt;tlt yLþCJtulu fthKu yt vrhJ;ol ytÔGþk nðþk. ftL;u «rNÐ yûthbu¤ mkMf]; Ak’tubtk JirJæg rmØ fGþO nðþk, ;tu cjJL;htgu «rNÐ yûthbu¤ mkMf]; Ak’tubtk «Jtne v¼ rmØ fGþO nðþk, cjJL;htgbtk Rr;ntmLþk yÇË;ÃËJo raL;l Au, ;tu ftL;btk rVjMËVeLþk yÇË;ÃËJo ’Nol Au. cjJL;htgu raL;lturbo ftÔgtu hågtk Au, ;tu ftL;u f:lturboftÔgtu hågtk Au.

øþsht;e frJ;tlt ythkC:e, 15be m’elt bægCtd:e ;u 19be m’elt bægCtd jde, lhrmkn:e lbo’ jde btºt C¾;le s frJ;t n;e. yubtk Rµhbtk ©Øt n;e, Rµhlt yLþd{nbtk, ’gt ylu f]vtbtk rJµtm n;tu. yubtk Rµhlu bnuKtk-xtuKtk bthJtbtk ytÔgtk n;tk, Rµh mt:u rhmtbKtk- bltbKtk fhJtbtk ytÔgtk n;tk. mbd{ bægftjel øþsht;e frJ;t ylu ythkCle yJtoael frJ;t yu ytÂM;f;tle frJ;t n;e, yÂM;Jtaf frJ;t n;e. btºt øþsht;e frJ;tbtk s lrn, Gþdtu:e mbd{ Cth;eg frJ;t mtrnðgbtk yt s «fthle frJ;t n;e. yubtk ftL;u «:bJth s ltÂM;Jal, ltÂM;f;tle frJ;t hae n;e. yubKu RµhLþk yÂM;ðJ ;tu MJeftGþO nðþk vK SJllt ythkCltk s J»ttuobtk, btºt 20-23 J»tole Jgu, 1887:e 1890le Jåault mbgbtk yubKu yubltk su 6 ©u»X ftÔgtu- ‘B\dð\»Kt¥, ‘a¢JtfrbÚþl¥, ‘yr;¿ttl¥, ‘Jmk;rJsg¥, ‘’uJgtle¥, ‘hbt¥- hågtk n;tk yubtk Rµhlt yLgtg ylu Rµhle ¢qh;t- fXtuh;t «ðgu, Rµhle halt- ÔgJM:tbtk su rJ»tb;t ylu rJraºt;t Au yule «ðgu rJ÷tun «dx fgtuo n;tu. ytb, ftL;u øþsht;e Ct»ttbtk yuf lJt s CtJ ylu yLþCJle, lJe s mkJu’ltle frJ;t hae n;e.

1891:e 1897 jde ftL;lt SJlbtk «ubMJYv, MlunMJYv Rµhle Ntu"ltu, Rµh ykdult mðgle Ntu"ltu ythkC :gtu n;tu. 1897btk yublu MJezlctudolt "borJathbtk yu Rµh «tÃ; :gtu n;tu. yu:e 1898- 1900btk ftL;u "btoL;h fGþO nðþk ylu MJezlctudeog rF{M;e :gt n;t. ðgth vAe yubKu MJezlctudeog rF{M;e "bole frJ;t, ©Øtle frJ;t, yrM;Jtaf frJ;t, ytÂM;f;tle frJ;t hae n;e. ftL;lt ÃËJoSJlbtk su mkD»to n;tu yuLþk ytb yublt W•thSJlbtk mbt"tl :Gþk nðþk. yt mbt"tlle vhtft»Xt yublt W•thSJlltk 3 ©u»X ftÔgtu - ‘mtdh ylu NNe¥, ‘bltunh BËr;o¥ ylu ‘ytvKe ht;¥-btk «dx :tg Au.

‘ÃËJtojtv¥btk yt Rµh ykdultk ftÔgtu Wvhtk; ytðbeg MJsltu (mk;tltu, víe) ylu ykd; rbºttu ykdultk vK yÇË;ÃËJo, yÃËJo ylu ylLg yuJtk fuxjtkf ftÔgtu Au. ftL;lu btxu mk;tltu, víe ylu rbºttu rJltLþkk SJl yu SJl l nðþk, B\ðGþ nðþk, B\ðGþ:e gu rJNu»t yuÔþk B\ðGþ nðþk. yubKu yuble cLlu víeytu- lbo’t (l’e) ylu lbo’t (Lntle)- ;:t «tK:e gu Jæþ r«g yuJt Ãþºt «tKjtj rJNu ;:t cjJL;htg, fjtve ytr’ rbºttu rJNu su ftÔgtu hågtk Au ;uJtk ftÔgtu øþsht;e Ct»ttbtk Ctøgu s yLg ftuE frJyu hågtk nNu, yu ftÔgtu fwxwkcftÔgtu ylu biºteftÔgtu ;hefu rJhj Au. ‘Jðmjltk lgltu¥ ylu ‘Wvnth¥btk yule vhtft»Xt Au.