«t:olt ylu lbtsbtk vhbt½þ ctuBc:e vK Jæþ N¾; hnuje Au

h:gtºttlt ceò r’Jmu btºt cu s ftpjblt ltlt mbtath n;t. subtk sKtÔGþk nðþk fu, vtmu vtmu hnu;t yuf rnL’w ylu BþMjeb vrhJthu h:gtºtt Ntkr;ÃËJof mkvLl :tg ;u btxu rnL’wyu ÃËsl-yaol fgtO n;tk< ;ublt BþMjeb vtztuNeyu lbts y’t fhe n;e. yt «t:olt ylu lbtsbtk vhbt½þ ctuBc fh;tk vK rJNu»t N¾; n;e. ;VtJ; yuxujtu Au, fu vhbtKw ctuBc mknthf Au, «t:olt ylu lbts msol fhui Au.

f’ta J»ttuo vAe ytJe Dxlt cle nNu. 1969ltk yb’tJt’ltk ftube- ;tuVtltu DKtlu gt’ nNu. ;u mbgu yuf BþMjeb vrhJthu ;ult rnL’w vtztuNelu vtu;tltk rlJtmM:tlbtk AqvtJelu s htÏgt ;uxÕþk s ln´ vhkðþ, ;ublu btxu yjd hmtuR fhJtle vK ÔgJM:t fhe ytve. ;tu ceS ;hV ;u fwxwBc ßgtk Mþ"e ;uble mt:u nðþk ðgtk Mþ"e ;u BþMjeb fwxwBcu ~þæ" Ntftnthe Ftuhtf s htkægtu. ytJe s he;u rnL’w fwxwBctuyu vK BþMjeb vhJthtulu yt©g ytÃgtu ntuJtlt mbtathtu bégt n;t. :tuztk J»ttuo ÃËJuoltk ftube hbFtKtu mbgu CtJldhbtk yuf rNrûtft cnulu ;ubltk BþMjeb cnulvKeltk fwxwBclu b"ht;u vtu;tltk Dhbtk ctujtJe jeæþk ;uxÕþk s ln´ vhkðþ, ht;tuht; fuxjtuf rfkb;e mtbtl vK vtu;tltk Dhbtk VuhJe je"tu, ylu fwxwBclu catJe jeæþk.

yt ;c¬u< ftube hbFtKtu NbtJ;tk Nne’ :gujt, Jmk;-hßsc vife hßscyjeCtRlt ltlt CtR Bþ.©e. hbòlyjeCtRlt Nç’tu gt’ ytJu Au. ;uytuyu fÌtwk nðþk fu, ‘‘yuf rnL’w yu Bþmjbtlltu ykd; he;u rbºt ntug s Au. vhkðþ< ßgthu xtu¤tkNtne Ôgtvf clu Au< ðgthu s rnL’w-BþMjeb mtbmtbt ytJe òg Au. yt xtu¤tkNtne ajtJlth fuxjtf fèhvk:eytu Au< fuxjtf htsfthKeytu vK Au. ;ublu< ytJtk ;tuVtltubtk:e s vtu;tlt ‘‘jtCtu¥¥ FtxJt Au ;u fnuJtle sYh vK l:e. mti òKu s Au.¥¥ Bþ.©e. hbòlyjeCtRle Jt; mtuyu mtu xft mtae Au.

ytvKu ftube-rJJt’ ylu ftube-;tuVtltult mbtathtu JthkJth Jtkaeyu Aeyu. ;uLþk fthK ;u Au fu, ytv½þk btlm s lfthtðbf cle dGþk Au. yt ‘lfthtðbf;t¥ btxu Er;ntmLþk Ftuxwk y:oDxl mti:e Jæþ sJtc’th Au. ytvKu BþMjeb yt¢bKtu ylu ;ule mtbu rnL’whtòytuyu fhujtu mkD»to< ;tu bhtXt-Gþdbtk ctShtJ vnujtyu r’Õneltk (BþDj) mtb{tßgbtk:e bu¤Je je"ujt rJNt¤ rnMmtle Jt;tu s òKe Au. yfch ylu bnthtKt «;tv< fu< ytihkdÍuc ylu rNJtS Jåault mkD»tole Jt; s òKeyu Aeyu< vhkðþ< fuxjtlu ;u Fch Au fu bnthtKt «;tvltu BþÏg ;tuvae yuf BþMjeb n;tu. fuxjtlu Fch Au fu, rNJtSltk miLgbtk vK BþMjebtu n;t s. yt BþMjebtu ;ublt htò btxu òlle ctS jztJe ytihdÍuclt j~fh mtbu jzât n;t. ;tu, ytihkdÍuclt BþÏg multvr;v’u sgÃþhlt htò sgrmkn n;t.

Ftuxtk y:oDxltu btxu, ykd{uòu mti:e Jæþ sJtc’th Au. f’ta ftuRlu ;u btrnr; ln´ ntug fu< htucxo ¾jtRJ mtbu Ãjtme (vjtNe)ltk Gþæ" mbgu< beh òVh ;tu, ;uLþk rJNt¤ miLg jR (;u rmhtsw’Ttijtltu cluJe ;ubs mhmultvr; n;tu) ¾jtRJ ;hVu atÕgtu dgtu. yuf vK ck’qf Vtuzât rmJtg s vjtNeLþk Gþæ" S;tGþk ;ub s ytvKu òKeyu Aeyu. vhkðþ< Ctøgu s ftuRlu btrn;e nNu fu, rmhtsw’tijtltu yuf multltgf ak’htb ylu ;ule ÃËhrcgt Cigtytule xwfze SJllt yk; Mþ"e ‘‘ytze¥¥ QCe hne ;u:e ;tu, rmhtsw’tijt ltme N¾âtu. (òufu, ‘‘vAe:e¥¥ vfztR dgtu ;u yjd Jt; Au. vhkðþ ak’htb ylu ;ule xwfzelt AuÕjt mirlf Mþ"e ¾jtRJlu mkD»to ytÃgtu n;tu.)

mÕ;l; Gþdbtk rnL’w-BþMjeb mkD»to yðgk; Wd{ n;tu ;uÔþk DKt btlu Au. 1398btk ;iBËh jkdltk yt¢bK vAe r’Õne mÕ;l; ðËx;tk, øþsht;, bt¤Jt, òilÃþh, ynb’ldh, ckdt¤ Jduhu mÕ;l;tu M:vtKe. yt MþÕ;tltu BþMjeb ntuJt A;tk vhMvh mt:u jz;t n;t. ;ub s, ;u MþÕ;tltultk j~fhbtk hnujt rnL’wytu vK ;ublt Mþ;tl btxu jz;t n;t. yt mns vK nðþk fthK fu< ;u mbgu, ‘‘lbf¥¥ ylu ‘‘JVt’the¥¥ BþÏg rJath"tht n;e. yt MþÕ;tltu, rnL’w mk;tulu vK mntg fh;t n;t ;tu, htsM:tlltk htòytu BþMjeb mk;tultu vK yt’h fh;t n;t ;uytulu mntg vK fh;t n;t. J¤e ytxje btuxe r’Õne mÕ;l; ;u mbgbtk JtnlÔgJnthle WKvlu je"u mtaJJe Bþ~fuj s n;e. ;u:e, rnL’w ;ubs, BþMjeb, htsf;toytu< ytk;rhf he;u ;tu, MJtg•t s n;t. ;uytu FkzKe btufje ytv;t fu< MþÕ;tllu sYh vzu ðgthu j~fhtu btufj;t fu< j~fhtule mt:u multvr; ;hefu òuzt;t n;t.

ztp. yth.me. BþÍBþ’thu< ;ubltk ‘‘The DELHI SULTANATE'' ltblt d{k:btk jÏGþk Au fu< ‘‘Muslims made large number of coverts in India and by the end of the period, the vast majority of Indian Muslims must have been descendants of Hindu converts. Even Muslims who claim descent from foreigners or foreign immigrants in to India, lived as close neighbours to Hindus for genrations.... there must have been some resiprocal influence between the communities.''

ztp. bÍBþ’thu jÏGþk Au fu, bægftjel rnL’w mk;tu ylu, BþMjeb mk;tu vhMvhlu b¤;t vK n;t. ‘MËVeJt’¥Lþk ;ðJ¿ttl, Ju’tL;ltk ;ðJ¿ttl mbtl s Au< ;u vK rnL’w mk;tu òK;t n;t. rnL’w-BþMjeb yuf;tLþk mti:e ßJjk; «;ef< mk; fcehbtk òuJt b¤u Au. ;u vAe< mÕ;l; Gþdlt yk; mbu, (1521)btk øþYltlf ’uJu M:tvujt NeF "bobtk rnL’w ylu BþMjeb cklu "bolt ©u»X ykNtu mbtJe juJtbtk ytÔgt n;t. vrhKtbu, btºt rnL’wytuyu s ln´< ylu BþMjebtuyu vK NeF "bo ykdefth fgtuo n;tu.

¿ttllt ûtuºtbtk ytGþJuo’tatgtuo ylu, Gþltle nfebtu Jåau Drl»X mbLJg hÌttu ;tu Cth;eg Fdtu¤NtMºt ylu ßgtur;»tNtMºt «ðgu BþMjebtulu vK Ek;uòhe òde. ßgthu, rnL’w rJîtltu BþMjeb rJîtltu vtmu:e, hmtgKNtMºt ylu ÇËdtu¤ NeÏgt. ytJe s he;u fjt ylu mtrnðgbtk vK cklu vhMvhlt ÃËhf cle hÌtt.

ytb A;tk cklu "bolt yLþgtgeytu Jåau fuxjtuf BˤÇË; ‘;VtJ;¥ hÌttu ;ubs, m;; atje hnujtk Gþæ"tuyu cklu Jåaule FtR J"tgto fhe. ;u mbgu s, Gþhturvgltu, Cth;btk ytÔgt vnujtk, vtuðþodeÍtu, vAe ykd{us, za ylu £uLa ytÔgt. za ylu £uLa fh;tk vK rnL’w BþMjeb b;Cu’tultu mti:e Jæþ ‘‘jtC¥¥ ykd{uòuyu QXtÔgtu ylu, 1818:e ;tu< fkvle mhfth mJtuovhecle hne. 1857btk MJt;kºg mkd{tbu, fkvle mhfthLþk Ntml F;b fGþO< vhkðþ, ;ult M:tlu rc{rxN mhfth ytJe. ;u mbgu 1857:e< 1870 Mþ"e ;tu BþMjebtu Wvh ÏËc s ‘‘fzv¥¥ hFtgtu fthK fu, cnt’qhNtn ÍVhLþk s htßg. (;u mbgu vK cnt’qhNtn ltb btºtlt ;tu, ltb btºtlt ‘Cth;uµh¥ n;t s.) ykd{uòuyu vztJe jeæþk ntuJt:e, jtuzo buftpjuyu 1854:e NY fhuje lJe rNûtK væ"r;:e vK BþMjebtu ‘‘hm¥¥lu je"u< ’qh hÌtt ßgthu rnL’wytuyu ;ultu jtC juJtu NY fgtuo. yt:e rc{rxNmo au;e dgt. jtuzo yujVeLMxl, ;ublt ÃËltltk htuftK ’hrbgtl lJtk vtXâ ÃþM;ftu òu;t n;t ðgthu ftuRyu ÃËATGþk fu & ‘‘ytv ~þk fhtu Atu?¥¥ ;ubKu sJtc ytÃgtu & ‘‘nwk Gþhtuv vtAt sJtltu ‘btdo¥ òuR hÌttu Awk.¥¥

yt vtùtðg fu¤JKeltu Jæþbtk Jæþ jtC rnL’wytuyu je"tu< rnL’w lu;tytuyu je"tu. òu fu, ;u mbgu, ;ubKu ‘rnL’w¥ ;hefu ln´ vhkðþ ‘rnL’wM;tle¥ (Cth;eg) ;hefu s< ;u jtC je"tu n;tu vhkðþ, ykd{uòulu Cg vume dgtu fu, nJu, ytvKu sJtltu Jthtu ytJNu ylu ;u:e s, ;uKKu 1870:e< JtRmhtpglt ykd; mraJ rb. nLx îtht. (1906lt jtpzo rbLxtult mraJ Col. Hunt ln´) BþMjeb lu;tytulu fÌtwk nðþk fu, rnL’wytu mtbu ybtu s ;btulu hûtK ytve Nfe~þk. ðgth:e< ‘rJhtu"tCtm¥ NY :gtu. 1919btk srjgtkJtjt ctdle ‘Dxlt¥ cle< 1920btk ðËfeole rFjtV;Lþk rJmsol:Gþk. ;u mbgu< Vhe rnL’w-BþMjeb yuf;t ÷ZeÇË; :R. 1921-22lt d¤e ftb’thtu btxult akvth½g mðgtd{nle mt:u< atje hnuje rFjtV;-BþJbuLxu ykd{uòulu njtJe ’e"t. ;ubtk dtihe-atihtlt nðgtftkzbtk ytk’tujlftheytuyu, 20 ykd{us ylu yuf Cth;eg mevtnele nðgt fh;tk ÃË. ctÃþyu yatlf ytk’tujl mbuxe ju;tk, Bþmjebtult rJNt¤ Jdolu jtøGþk fu, yt mt:u rFjtV; ytk’tujl vK mbuxe jR dtk"eyu ;ublu Aun ’e"tu Au. (òufu, 1920btk s rFjtV; hne l n;e A;tk vK) yt:e Ôgtvf rnL’w-BþMjeb hbFtKtu :gtk. 1921btk bjcthlt btuvjtytuyu rnL’wytu Wvh swÕbtu øËòh;tk rnL’w bntmCtyu vK ‘‘Wd{¥¥ vk: je"tu.

yu su ntug ;u, vhkðþ< ;u r’Jm:e, yt FtR J";e s hne. JtM;Jbtk ;tu, bnBb’ yje ÍeLltn Cth;lt rJCtsl ;hVu ;u mbgu ;tu l s n;t. 1922btk jkzlbtk yÇgtm fh;t yuf rJ¼t:eo (ati"he)yu vtrfM;tlltu rJath ytÃgtu ðgthu, bnBb’yje ÍeLltnu ;u nme ftZTgtu n;tu. vhkðþ< 1928btk mh htBmu bufztultÕzu< su ck"thKeg BþmÆtu hsq fgtuo ;ubtk< "bo ylu òr; yt"trh; ‘b;’th bkz¤tu¥ haJtltk ntuR ;ultu ’uNChbtk rJhtu" :gtu.k mh bufztultÕzu mtbtu vzfth Vuk¾âtu fu< ‘‘;bu mkrJ"tl hatu.¥¥ ðgthu ctÃþyu b÷tm yr"JuNlbtk btºt btu;ejtjSlu s ;u sJtc’the mtukv;tk ÍeLltnlu btXwk jtøGþk ;uytu jkzl atÕgt dgt. ’hrbgtl 1928btk lnuYSyu ftukd{umltk jtntuh yr"JuNlbtk mkÃËKo MJt;kºgLþk ‘yujtl¥ ytÃGþk. ;u mbgu lnuYSltu me;thtu abf;tu n;tu. ðgthu rÍLltn jkzl n;t. yub fnuJtg Au fu, lnuYSyu yuJe xftuh fhe fu, rÍLltn Cth;ltk htsfthKbtk nJu y«Mðþ; cLgt Au. ðgth:e ctS vdze ylu AuJxu< 1942btk ‘‘Quit India'' mtbu rÍLltnu ‘‘Divide and Quit'' Lþk yujtl ytÃgt vAe ftube yuFjtm ;Æl ðËxâtu. rc{rxNhtuyu< yt he;u yuf mb:o rJîtllu vtu;tlt nt:btk jR je"t. 1946:e ;tu ftube ’tJtl¤lu je"u Cth; "eF;e "ht cle hÌtwk. 1947btk rJCrs; rnL’wM;tl ;uytuyu Atuzâwk yt vtA¤Lþk yuf fthK ;ublu, ÇËbæg mBþ÷lt ’rûtKÃËJo ftkXu hnujtk EÍhtgjLþk htßg M:vJtLþk nðþk. ;tu s, ;u mbgltk mkGþ¾; vujuMxtRlle yt mtdhftkXtle vèe vrùble m•ttytulu btxu ‘‘W;htK-ÇËrb¥¥ cle Nfu. su ytsu cle s hne Au. EÍhtgj îtht vrùble ;jJth ͤwkce hne Au.

ytsu su, rnL’w-BþMjeb Jåau ‘‘b;Cu’tu¥¥ atju Au< ;ult Bˤbtk yt ‘‘rc{rxN-jedme¥¥ Au.