17 sql& mtchb;e yt©bltu M:tvlt r’l
yt©bltu vtgtu lkFtgtu ðgthu dtk"eS rcnthbtk n;t

yb’tJt’,

17be sql yuxju mtchb;e yt©bltu M:tvlt r’l. 1917btk sultu vtgtu ltkFJtbtk ytÔgtu n;tu ylu 31 ytpdMx 1933btk suLþk rJmsol :Gþk ;uÔþk yt M:¤ ytsu luÔþ J»tuo ’wrlgtChlt Ntkr;atnftu btxu bn•JLþk b:f cle hÌtwk Au. dtk"erJath, ftgo:e òuztgujtytulu s ln´, sublt nt:btk NMºttu ylu ’uNle Mþhûtt mtukvtguje Au ;uJt j~fhe yr"ftheytu, sJtltu vK yt M:¤lu hm«’ he;u swyu- òKu Au. dtk"eS lJbe òLGþythe 1915btk ’rûtK ytr£ft:e ytÔgt 25bu 1915btk ftuahcbtk yt©b M:tÃgtu ;u vAe mkÏgt J";t M:¤tk;h :Gþk. mtchb;ebtk «:b mtzt ºtK yufh sbel btxu 26-5-1917lt htus yultu ’M;tJus :gujtu yu vAe 17be sqlu ctk"ftb :Gþk yjc•t ;u r’Jmu dtk"eS rcnthbtk btu;enthebtk n;t. NYyt;btk mnw ;kçþbtk hnu;t, htk"Jt btxu yuf Qkatu ytuxjtu n;tu ;u J»tuo Cthu Jhmt’ :gujtu yuxj ;kçþbtk hnu;t yk;uJtmeytu ytuxju htk"e, Ftxju cume sb;t.

Ítkrcgtlt «BþF fulu: ftuLztyu 75be J»todtkX yn´ btil- WvJtm:e WsJe n;e

vnuÕþk ctk"ftb ntj su Ft’e rJ¼tjg ;hefu ytu¤FtJtg Au ;u bftlLþk :guÕþk 1919 Mþ"ebtk Ó’gfwks, bdlrlJtm, rJltuct fwrxh suJt ntj ytu¤Ft;t bftltu clujt. ytFt g vrhmhle haltbtk bdljtj dtk"ele ÇËrbft BþÏg n;e. yb’tJt’btk Jes¤ele mdJz n;e vhkðþ dtk"eS hÌtt ðgtk Mþ"e yt©bbtk Jes¤e lntu;e vtKe btxu mtchb;e l’e ylu cu fqJtytultu Wvgtud fht;tu.

12 btao 1930lt htus «rmØ ’tkzefqa gtuòE ;u vAe dtk"eSyu yt©bbtk vtAt ytJelu hÌtt l:e. ftdzt fq;htlt btu;u bheN vK MJhts«tÂÃ; Jdh vtAtu ln´ Vhwk yuJt òKe;t W’Tdthtu dtk"eSlt n;t. vhkðþ yt©bLþk rJmsol 1933btk :Gþk ;u r’Jmtubtk 19, 20, 21 swjtElt r’Jmtubtk yn´ ytJelu ºtK-ath fjtf dtégtLþk ltuk"tguÕþk Au. ;uytu ghJzt sujbtk:e Aqxelu yb’tJt’ ytJujt ylu 1 ytudMx 1933lt htus ;uble "hvfz :E ;ule ytdje htºtu yt©b rJmsolltu ykr;b rlKog juJtgtu ntuJtLþk m•ttJth ltuk"btk Au.

yb’tJt’btk ytJ;t ðgthu ;uytu yt©bbtk lntu;t s;t vhkðþ yðgthle yth.xe.ytu. fauhe Au ;u M:¤u lSf çþ"tCtE ;ujeltu "tu¤tu ckdjtu n;tu ðgtk Mþ"e ytJ;t fub fu yu ðgthu yt©ble n’btk lntu;tu.

ytJt mtchb;e yt©b mt:u mkf¤tguje fuxjef hm«’ ctc;tu g òKJt suJe Au. sub fu, yt©blt ctk"ftb xtKu yb’tJt’btk bs’qh nz;t¤ vzuje rbj ftb’thtuyu yn´ ftb fhelu htuS bu¤Je rlJton ajtJujtu.

****

yt©bbtk mt"ftu, mtrnðgfthtu, çþrØSJeytultu schtu mBËn yufºt :gujtu. dtk"eSyu vkrz; r’dkch vjMËfhlu rJlk;e fhuje fu ;bthtu W•tb rJ¼t:eo blu ytvtu. ;ubKu yu mk’Cuo vkrz; lthtgK btuhuµh Fhulu yn´ btufjujt.

****

yt©bbtk ytsu ymkÏg jebztlt Ô\ûttu Au, yukNe J»to:e g Jæþ sqltk yt Ô\ûttu yu yt©blt yk;uJtme vkrz; ;tu;thtbSle «tgrù;Yve ’uK Au. rVÍebtk hnu;t ;tu;thtbS yuf M:trlf ltdrhfLþk ÏËl fhelu yn´ ytJe dgujt, víe dkdtcnul vK mt:u. dtk"eS vtmu yubKu vtu;tlt øËltle fçËjt; fhuje ylu mhfthbtk òK vK fhuje. òu fu ðgthu ftuE mkr"ytu lntu;e fu øþludthlu su ;u ’uNlu mtukve ’u yuxju ceswk f~þk :guÕþk ln´ vhðþk beXt fkXu Csltu dt;t ;tu;thtbSyu vtvlt «tgrù;Yvu mtuyuf suxjt jebzt JtÔgt ylu WAugto n;t.

****

yuf ytuh yk;uJtme vkrz; CKmt¤e n;t. ¾âthuf ÏËc Ftg ylu ÏËc ctuju. ;tu ¾âthuf mtJ btil :Elu hnu. ÏËc ctujJtle xuJJt¤t CKmt¤elu yufJth dtk"eSyu fÌtwk fu ;bu cnw ctujtu Atu ! ytJe Jt; mtkC¤elu yufJth ;ubKu cLlu ntuXlu ;tkctlt ;th:e ctk"e ’e"ujt !

****

ytJt rJrJ" «fthlt, MJCtJlt, «tL;tult yk;uJtmeytu:e yt©b Chaf hnu;tu yuf ‘rble Cth;¥ suÔþk Jt;JhK yn´ mstoguÕþk yu òuElu sbltjtj còsu dtk"eSlu n¤Je ûtKtubtk fnuÕþk fu, ;bthtu yt©b mhfm suJtu Au ! òu fu dtk"eSlu m;; b¤;t hnujt yt bntLþCtJu yt©b:e :tuzu s ’qh ‘òlfe fwrxh¥ ltbLþk hnuXtK ck"tÔGþk nðþk.

****

ÍtÂBcgtlt «BþF fulu: ftuLztlu yt©b vrhmh Ó’gfwks yuxÕþk cæþk ytf»teo dGþk nðþk fu, 1997btk yubKu vtu;tle 75be J»todtkX yn´ ytJe åËvatv btil ò¤Je, WvJtm fhelu bltJuje. Ó’gfwks ylu «t:olt ÇËrbbtk ytFtu r’Jm ftuElu g òK fgto Jdh cuXujt ceò r’Jmu Yt. 13,700lt ÃþM;ftu Fhe’ujtk.

yðgthu yt©b vrhmhbtk yuf bn•JLþk M:¤ Mbthf mkd{ntjg Au. MþrJÏgt; M:vr; atÕmo fturhgtyu sule rzÍtRl ;igth fhuje Au ;uÔþk yt M:¤ 38 nòh atuhmJthLþk Au ylu 1962-63lt dt¤tbtk ath jtF Yrvgtlt Fauo ;igth :guÕþk ðgthu ytuAt Faobtk vK ytf»tof clu, dtk"e rJathlu- SJllu «Mðþ; fhu ;uJe yvuûtt MJ. fMðþh jtjCtEle n;e.

Mbthf mkd{ntjglt mkatjf yB\;CtE btu’e b’’leN rfLlhecnullt sKtÔgt Bþsc dtk"eSlt jFtKtult ’tuZuf jtF vtltytu suxÕþk ymje vºttu- juFtuYve mtrnðg mkhrût; fhtGþk Au.

sublt nt:btk ’uNle Mþhûtt Au ;uJt j~fhe sJtltu, yr"ftheytulu yt©b cnw ytf»tuo Au. 2002lt ;tuVtltu xtKu j~fh ytÔGþ kðgthu ;ultu fbtLz mkCt¤;t yuf Wåa yr"fthe htsM:tl:e ytÔgt n;t.