bulusbuLx

mV fkvle yuxju bs; fahJte mkM:t

’huf mkM:tlu vtu;tLk grf;J ntug Au. yt rJrNX grf;Jlu ytvKu mkM:tfeg fah fneyu Aeyu. ’t.;. ftukd{um vtLk mkM:trfg fah mtBgJt’e vtlt fu Cth;eg sl;t vtlt mkM:tfeg fah:e sw’wk Au. fuxjef mkM:tytu bs; fah "htJu Au, sgthu fuxjef mkM:tytubtk lcwk fah ntug Au. bs; fahJte mkM:tytubtk ;ult bboM: Bgtu (ftuh JuG)lu mgtu DrlX;t:e Jde hnu Au yuxk s ln vhk ;u mkM:tlt ;btb mgtu yt Bgtubtk "t htFu Au. lct fahJte mkM:tytult mgtubtk ;ult BgtuLk ‘Nuhd ntuk l:e. cnw ytuAt mgtu ;ubtk btlu Au, sgthu yLg mgtu ;ubtk btlJtltu ztu fhu Au ylu ;uytu ;fJt’e ntug Au. bs; mkM:tfeg fah "htJ;e mkM:tytubtk cnw rlgktKtule sYh vz;e l:e. ;ult bboM: Bgtu s ;ult mgtulu rlgktKbtk htFu Au. DKe mkM:tytult yufAte fah nuX yluf ltlt ltlt famo (mcfamo) vK QCt :tg Au. ’t.;. ftuR btuxe fkvlelt btfuoxd Ft;tLk fah (ylu ;ule Cttt) Wvt’l Ft;tlt fah ylu ;ule he;Ct;tu:e sw’tk ntug Au. ’t.;. sht;lt DKt htsfeg vttubtk mtihtx[ sq:Lk fah sw’w ;he ytJu Au. ;u Dk ;hj ntug Au. fuxjef fkvleytult W’tnhKtu:e mkM:tfeg fahlt vtmtk Mv :Nu.

bufztultz

1955btk Neftdtubtk hu tufu bufztultzle M:tvlt fhe. ytsu ;ule ’m nh:e J"thu VtMx Vwzle ’wftltu mthtg rJbtk (hrNgt mrn;) v:htguje Au. hu tufLk B\G 1984btk :Gk vhk ;ubKu M:tvujt Bgtu nS SJk; Au. bufztultzlt M:tvf hu tuflt ath Bgtu n;t & KJ•tt btxu mkKo rlmc; (fbexbuLx), atuFtR, d{tnf muJt ylu d{tnflt Fauojt vimt btxu hwk J;h. ytlu ykd{uSbtk Jtujexe, fjeljelum, mJeom ylu JuG fnu Au. hu tufltu yr;Ng ytd{n n;tu fu mti:e uX Ft v’t:tuo JtvhJt, ct:Ybtu btt atuFe s lne vhk afarf; htFJe ylu FtJtLk cltJJt btxu y;lbtk y;l mt"ltu (RfJevbuLx)ltu Wvgtud fhJtu. bufztultzle Jze ytuVem Neftdtult ytuf{f vhdKtbtk Au ylu gtk ytu ;tu ytsu vK hu tufLk ; Kk sKtNu - yuxju fu ;ublt BgtuLk mF; vtjl :k sKtNu. yn yu Jt; bulusbuLxlt ygtmeytuyu m;; gt’ htFJe uEyu fu sgthu ytvKu mkM:tfeg Bgtule Jt; fheyu Aeyu gthu mg, yrnkmt, ub, c{ago, JzejtuLk mLbtl, -t:oltbtk (yk") rJtm, bt\ub, htx[ fu tk; btxu JVt’the Jduhule Jt; fh;t l:e. yt grf;d; Bgtu Au. mkM:tfeg Bgtubtk Wkae KJ•tt, d{tnftuyu Fauojt btjLk huhwk J;h, fboatheytulu m;; ;tjeb, lJe lJe tuzfxmLk msol, fboatheytulu ftgomk;tut (uc muxeVufNl), JneJxbtk vth’Nof;t, ltufhebtk cZ;ele ;ftu, fboatheytu btxu ltufhele Mhrt;;t (uc metuhexe) "k"tle mtbtSf sJtc’the Jduhu Bgtule Jt; fheyu Aeyu. bufztultz Jtujexe, mJeom, JuG ylu fjeljelumlt Bgtulu ytsu vK M;;t:e Jde htwk Au ylu ;uLk Jirf JuatK 14 ycs ztujmo:e vK J Au. yt yuf Nkmleg rm" Au fthK fu cnw ytuAe fkvleytu fu mkM:tytubtk ;ublt M:tvflt Bgtu ceS vuZebtk maJtg Au. ytvKt ftuRvK htsfeg vtlt M:tvftult Bgtu ceS fu teS vuZe M"e maJtgt l:e. ytRceyublt M:tvf :tubm Jtuxml Auf 1956btk B\G vtBgt vhk ;ublt fkvlele M:tvlt JF;lt Bgtu (tuzfxmlt RltuJuNl yuxju fu lJel M"tht fu lJe tuzfxmle Ntu"Ftu, fkvlebtk ftb fhltht btxu Wk J;h, bs; hemao yuLz zuJjvbuLx ;:t fboatheytu btxultu G z[um) nS maJtgtk Au. 1981btk ytRceyub fkvleyu veme swleyh ltbLk zuMfxtuv vmolj ftuBGxh chbtk BfGk gth:e JiefhKle NYyt; :R yub fuxjtf rJtltu btlu Au. vhk mkM:tfeg fah c’jJtLk ftb Dk frXl Au. sd;le mti:e btuxe fth fkvle slhj btuxmo Aujt tem Jto:e ;uLk Wvt’l fuLe fah c’jelu btfuoxdfuLe cltJJt btkdu Au vhk ;ubtk ;ulu nS mV;t be l:e ylu sd;le yt mti:e rJhtxftg fkvle lt’thele lSf ytJe dR Au.

mkM:tfeg fah thu c’jtg ?

yuf JF; M:vtR g vAe fah nXek ntug Au. jtuftulu vtu;tle xuJtu fu J;okf c’jJe db;e l:e. fuxjtfLk sqlt fahbtk M:trv; rn; ntug Au. su beNl:e mkM:tfeg fah NY :Gk ntug ylu ;ult M:tvf B\G vtbu ;u vAe btuxtCtdle mkM:tytubtk:e beNl y~g :R g Au ylu yBf jtuftu ;ult vh fcu sbtJe cumu Au. ;uytu B beNllu Jde htt Au ;u hJth fhJt sqlt fboftkz (heGym) at htFu Au. vhk sgthu mkM:tfeg fxtufxe ytJu gthu sqlt fah c’jJtle ;f QCe :tg Au. yt fxtufxe fR fR ntug Au ? fkvlelu ;ule lVtfthf;tbtk mF; Vxftu vzu ylu fuN zqj :R g, yLg fkvle ;ulu ’w~bltJxJof (ntuMxtRj) ylu ;ule bhS:e rJY" Juat;e jR ju, fkvlelt d{tnftu atgt g (ftuR htsfeg vtlt jdCd 25 xft, yLgtgeytu ce vtbtk uztR g) y:Jt fkvlelt nheVtu ltxgtbf lJe tuzfxle Ntu" fhu ylu ;bthe fkvle nt: Dm;e hne g. ytJtu mbg ytJu gthu mkM:t ftk ;tu Ctkde vzu (;ftbtk fuxje c"e fkvleytu xe vze Au) y:Jt ftuR lJtu Wvhe ;ubtk tK hu. je ytgtftuftyu ;ftbtk tRmjh fth fkvleLk fah c’jelu yuf ytgoslf mV ‘xlo yuhtWLz fGO nk. lJe tRmjh fkvle fuJe nNu ;uLk yuf btuxwk Jel ;uble vtmu nk ylu yu Jellu yLYv ;ubKu sqle xeblu YFm’ ytvelu lJe xeb QCe fhe n;e. lJt fah btxu fkvleLk ldoXl (heytuduoltRuNl) ygk; sYhe Au. lodXl yuxju lJt btKmtu ylu lJe xebtule halt. su ctc;tu lJt Jel btxu atJe Yv dKtg ;ulu ybjbtk BfJt lJt muj (WvmkdXltu) QCt fhJt vzu. vhk mti:e ydgle ctc; yu Au fu lJt Jellu yLYv fgt Bgtulu rJfmtJJt Au. Bgtu ;tu nhtu ntug Au vhk ;ubtk:e yuf fu culu s vmk’ fhJt vzu. c"t Bgtulu yuf mt:u yLmhJt ytu ;tu yuf vK rm" lt :tg. yt Bgtu ylu Jellu mkM:tlt Wvheyu JthkJth gf; fhJt sYhe Au. ;uKu yt btxu mukfztu bex fhJe vzu su:e yt lk Jel ylu ;ulu yLYv Bgtu Auf leau M"e vntukau. lJt Jellu yLYv ;eftu (meBctum) DzJtle vK sYh vzu Au. sub fu mturJgux hrNgtlt mtBgJt’u vtu;tlt htx[eg Jsbtk ftb’thtu- Fuzq;tulu fuLbtk htFJt n:tuztu ylu ’tk;hztltu Wvgtud fgtuo n;tu.

Mftux vuvh fkvleLk fah xlo yuhtWLz

1981btk Vejev jevelftux Mftux vuvh fkvlelt Wvhe ;hefu ’tFj :gt. ;h; s ;ubKu fkvleLk fah c’jJtle NYyt; fhe. 1934 vAe fkvlele Nuh ’eX fbtKe 8.6 xft Dxe dR n;e. fkvleltk sqltFF jtuftule ybj’thNtne atj;e n;e. yt ybj’thNtneyu m•ttLk fuLefhK fGO nk. fkvlele M:r; dbu ;uxje cdze ntug ;tu yt ybj’thNtne vtu;tltu catJ yub fnelu fh;e n;e fu yBf fkvleytule ftbdehe ytvKe fkvle:e vK Fhtc Au.

jevel ftuhlu vtu;tlt fboatheytule Nr;btk rJtm n;tu. ;u:e ;ubKu mti :b ftb fkvlelt Gnhaltlt Dz;hlt rJfuLefhKLk fGO. fkvlelt nhtu jtuftulu JthtVh;e Jtmlt M:u jR sRlu ;ublu Gntbf rak;l fuJe he;u fhk ;ule ;tjeb yvtJe. nJu fkvlele Gnhaltlt Dz;hLk ftb ;ule Jze fauhebtk lne vhk ;ult zeJeltule fauhebtk :tg Au. Mftuxu RLmuLxeJ meMxb (tumtnf gtuslt) vK c’je. yt vnujtk jtuftulu ntut btKu vdth b;tu n;tu ;ulu c’ju fkvlelt mti:e JrhX 600 bulushtultu vdth ;ubKu lVtbtk fuxjtu Vttu ytgtu Au ;ulu yt"thu le fgtuo. su jtuftu lVtbtk ftuR Vttu lt ytvu ;ublu ;tfe’ fhJtbtk ytJe y:Jt fkvle Atuze sJtLk fnuJtGk. bulusbuLxlt yrdgth M;h (juJm) n;t. ;u Dxtzelu mt; fhe ltgt. JneJxe Fatuo 20 xft cgtu. fkvle fahlu c’j;tk ath Jto :gt. 1981 :e 1985 ’hrbgtl lVtu 88 xft Jgtu. 1983lt yuf s Jtobtk 35 xft Jgtu. vnujt JuatK vh 11 xft ytJf :;e n;e, ;u J"elu 17 xft :R dR.

Wvmknth &

vrhM:r; c’jt;tk vK c’jk sYhe Au. lJe vrhM:r;btk swLk fah lt atju. nheVtu ;blu FtR g. ;btht d{tnftu qkxJe ju. fah cnw "ebu "ebu c’jtg Au. vhk Jelhe lu;t ;ulu c’je Nfu Au. ;u btxu lJe xeb ;:t lk Jel uEyu.