;mJeh

mbM; btlJ ò;lt Er;ntmle yuf mJo;tuC÷ «r;Ct - jeytult’tuo ’ rJkae

sd;lt bntl raºtfth ;hefu jeytult’tuo ’ rJkaeLþk ltb MþJKtoûthu ftu;htguÕþk Au.

vk’hbe m’ebtk Gþhtuvbtk mtkMf]r;f Ãþlstoø\r;ltu ft¤ n;tu. lJtk Ntu" - mkNtu"lltu ¿ttl - rJ¿ttllt lJ rJftmltu, fjtltk lJtk Wð:tlltu ylu mkMf]r;lt «ðguf ûtuºtbtk yk"fthbtk:e «ftN vtbJtltu yu mbg n;tu. yt ÃþLþhwð:tllt ft¤btk Gþhtuvbtk ¿ttlle yuJe yuf vK NtFt lntu;e fu subtk jeytult’tuoltu «JuN l ntug. mbM; btlJ Er;ntmbtk jeytult’tuo suJe cnwBþFe nM;e sd;u nS òuE l:e.

raºtfth, rNÕve, Esluh, rJ¿ttle ;ubs Fdtu¤, nJtbtl, ÇËM;NtMºt, NhehNtMºt, "tðþ NtMºt, hmtgKNtMºt, ntEz[turj¾m, gkºtrJ¼t, v’t:orJ¿ttl, GþØbtk Wvgtude ytGþ"tu, rJ¿ttlle yluf NtFtytubtk btºt ¿ttl ln´ vK liÃþ½g "htJlth jeytult’tuo vtu;tlt mbg:e m’eytu ytd¤ n;tu. fjtlt btduo ythkC fhelu ;uKu btlJ Wvgtude yluf ûtuºtbtk ytdÔþk «’tl fGþO.

E. 1452le 15be yur«jlu NrlJthu Extjebtk rJkae ltblt yuf ltlt dtbbtk yultu sLb. yuf Jfej ylu yuf mtbtLg ctEltu ;u yltihm Ãþºt n;tu. yule fwkJthe bt;tyu ltlfze hfb:e mk;tu»t btle Ãþºtlu rv;tlu mtukve ’e"tu n;tu ðgthu yulu fÕvlt g ln´ ntug fu s mbM; btlJò; sulu btxu dJo jE Nfu ;uJtu vltu;tu Ãþºt ;ule fqFu vtBgtu n;tu ! ytb ct¤f jeytu lt’tuolt Ctøgbtk ln;tk bt;tltu Mlun fu l n;e MB\r;. Nt¤tlt yÇgtm ’hBgtl yu yðgk; aka¤ n;tu vhkðþ «Fh çþrØb•ttlu fthKu ;ult «§tu rNûtftulu BþkÍJKbtk Bþfe ’u;t.

ltlvKbtk yu btlJvtºttu, Ãþ»vtu, «tKeytu Jduhult Mþk’h huFtkfltu fh;tu, ;u yult rv;tle lshu vzâtk. rv;tyu vtu;tlt yuf raºtfth rNÕve rbºt Juhturfgtulu ;u c;tÔgtk. ftuEvK ò;le vØr;mhle ;tjeb rJlt fhujtk yu ytjuFltu òuElu Juhturfgtu ;tu r’dTBËZ :E dgtu.ðþh; s yuKu jeytult’tuolu vtu;tlt b’’leN ;hefu htFe je"tu.

btºt m•th J»tole Jgu ;tu yu øþhwlu b¤ujtk btuxtk ftbbtk b’’ fh;tu :E dgtu. Juhturfgtult vtu;tlt yuf raºt ‘cuÂÃxÍb¥btk :tuzef søgt Ftje hnu;e n;e ;ubtk jeytult’tuolu MJ;kºt he;u yuft’ vtºt fhJtle Aqx ytve. yu søgtbtk jeytult’tuoyu ’uJ’q;lt vtºtLþk ytjuFl fGþO. yu òuElu vtu;tlt rN»gle ythkCle fûttyu vK vntukaJtle vtu;tle yN¾; yLþCJelu Juhturfgtu m’tlu btxu v´Ae Atuze ’e"e !

btºt Wðf]»X raºt msol s ln´ vhkðþ ¿ttl - rJ¿ttlle «ðguf Nt¤tbtk ftuEleg mntg rJlt, btºt vtu;tle nigt Wfj; ylu «Fh «r;Ct Jzu ytsle yluf yògc Ntu"tule N¾â;t ;uKu rJathuje. nòhtu vtltkytubtk fhuje yule mraºt ltuk"tu - vtkamtu J»to vnujtlt mk’Cobtk rJatheyu ;tu yakctbtk vze sEyu ;ub Au. ytb A;tk ;ult mtk«; mbtsbtk jtuftule ;ule «r;Ctlu rch’tJe N¾ât ln´.

yk;u - rlhtN :Elu yuKu VTjtuhuLm Atuzâwk. E. 1482btk yuKu rbjtllt zâqflu yhS fhelu vtu;u ;ulu ðgtk sJt EåAt ’NtoJe. vtu;u fgt ftbtu fhe Nfu ;ub Au ;ubtk ;uKu sKtÔGþk nðþk fu, ‘‘ytuAt JslJt¤t ylu Dzefbtk QCt :E Nfu ;uJt Ãþj cltJe Nfwk ;ub Awk. sult:e Nºtw vh rJsg bu¤Je NftNu. yt Ãþj, ftuE «nth:e fu yÂøl:e ltN l vtbu ;uJt nNu... Duhtu ltkFJtle sYh vzu ;tu FtEbtkLþk vtKe MËfJe ltkFe Nfwk. Mþhkd fu Ctukght Ftu’e dZle leau:e btdo gtuS Nfwk... ddlåþkce rfÕjtytulu sbel’tuM; fhe Nfwk... ltlt vÚ:htultu Jhmt’ JhmtJe ’w~bltu vh J@vt; fhe Nfu ;uJtk gkºttu cltJe Nfwk Awk. cÉrhgt dtze cltJe Nfwk Awk. ymÌt æþbtztu VujtJelu ’w~bltulu lmtze Nfwk Awk... Cthu ;tuvbtht Jåau ’rhgtbtk xfe Nfu ;uJt JntK cltJe Nfwk Awk. ;ub Ntkr;lt mbgbtk btxele, ythmle fu ftkmtle «r;btytu vK cltJe Nfwk ;ub Awk.

yhS btufÕgt ct’ yuf r’Jm vtu;u s cltJuj yuf Jtkrsºt mt:u yu rbjtllt ’hcthbtk vntukae dgtu. ;ult mtuntbKt Ôg¾;le, ;ult bæþh fkX ylu Jt’l rN»Xtath:e zâqf ÕGþ’turJftuyu ;ulu htFe je"tu. vK yulu ftb mtukÃGþk ’hcthe WðmJtuLþk ytgtusl fhJtLþk !

:tuzt mbg vAe jeytult’tuolu W¨gl ykdult yÇgtm yJjtufltubtk hm vzJt btkzâtu. vûteytultu W¨gltu ;ule vtkFle haltytu:e ;ule ltuk"vtu:eltk vtltk ChtJt jtøgtk. nJtE Aºtele halt vK ;uKu rJathuje. yu mbgu yu rJathtulu ;hkde dKe nme ftZJtbtk ytÔgt l ntu; ;tu htEx ckæþytu rfxentufbtk rJbtl haelu Qzât ;u ydtW DKt ’tgft vnujtk btKm Qz;tu :E dgtu n;tu.

yt mbgu ;ule sdrJÏgt; f]r; ‘btultjemt¥Lþk msol :Gþk. E.m. 1503btk jeytult’tuoyu ;ultu ythkC fgtuo ylu ath J»tuo ;u raºt ÃËhwk fGþO. £tkrmm vnujtu ath nòh MþJKo Bþ÷tbtk ;u ;mJeh Fhe’e n;e. 1911lt ytudMx btmbtk ÕËJ{lt mkd{nbtk:e yu Cu’e he;u atuhtE dguje. ;u cu J»tuo vtAe b¤e. £uka ;s¿t ytk÷u btjhtuyu yulu ‘SJk; anuhtlu bntbtlJu ytvuje øËZ yksrj¥ dKtJe Au. btultjemtlt BþFCtJtu lu yult rløËZ ÂMb;Lþk y:oDxl fhJt m’eytu:e btKm b:e hÌtwk Au.

yule ceS yuf rJMbgChe Jt; yu Au fu SJlft¤ ’hBgtl yuKu su ftkE jÏGþk Au ;u mD¤wk ztct nt:u ylu yJ¤wk jÏGþk Au. ’voKbtk s yu Jtkae Nftg ! ytLþk ~þk hnMg nNu ? NhehNtMºt rJ»tu 120 Ctdtultu yuf d{k: jÏgtu n;tu. jkzlbtk mtW: fuÂLmkøxl BGËrÍgbbtk ;ult caujtk vtltk ytsu vK btusq’ Au.

¿ttl - rJ¿ttlle ytxje c"e NtFtytubtk ytxÕþk bn•JLþk «’tl fhlth ytJe bntl rJÇËr;ltu. ;ult SJlft¤ ’hBgtl ftuEyu ÃËhtu jtC je"tu ln´. yn´ ;n´ :tuztk raºttu fhtJJt fu lnuh ck"tJJt fu mbthkCtult ytgtusl rmJtg yule «r;Ct yluf bntl ftgtuo fhJtle ûtb;t A;t ft¤lt a¢btk rJjel :E dE. E. 1915lt bu le 2S ;theFu yuLþk yJmtl :Gþk. yult B\ðGþ JF;u Ctøgu s ftuElu Fch n;e fu sd;le yuf bnt«r;Ct vkabntÇË;btk ytud¤e dE Au... yult yuf rN»g £tkrmMftu buÕÍeyu ltukæGþk Au fu - ‘‘fw’h; vK yult suÔþk ceswk msol f’e fhe NfNu ln´.¥¥