ytmvtm
©ebk;tultu
lJtu lt’&
yblu btukDtbtk btukDe aes c;tJtu sult:e ybthtu Jx vzu
"hFb
vdth vtb;t Wåa Jdoltk yr"ftheytulu vimt fgtk ltFJt yu «§ l m;tJu
yule ft¤S ytsftjle «erbgb «tuzfxm yuxju fu yr; btukDe JMðþytu cltJlthe
fkvleytu jE hne Au
òu cuxt yt vheûttbtk ðþk vnuju
lkchu vtm :EN ;tu ;lu yuf Drzgt¤ yvtJe~þk.' fuxjtkf J»to vnujt Wåa
bægb Jdolt ct¤ftu yt ztgjtud mtkC¤elu nhFtE s;tk ylu atuxje ctk"elu
CKJt bkze vz;t, vhkðþ ytsftjlt achtf Atufhtk mtbtu «§ ÃËAu Au, vÃvt
;bu blu xtExlLþk vuÕþk ònuhFchbtk ytJu Au yu Drzgt¤ yvtJNtu? ylu
ytslt zcj ELfb yuxju fu vr;-vðle cuW fbt;t ntug yuJtk Dhtubtk ytJt
btukDt Drzgt¤tu yvtJJtlt Jaltu ytve uJtg Au ylu v¤tg vK Au.
vAe Cju ;ulu btxu btuxe hfb FaoJtltu mJtj QCtu hnu.
ytsftj Drzgt¤ yuxju btºt cu ftkxt,
dtu¤ ztgj ylu yuf vètu, xe.Je. yuxju yuf raºt uFtðþk FtuÏþk,
yuJe "thKt cjtE dE Au ylu cjtE hne Au. ytJe JMðþytu
ytsu btuCtltk «;efmbe cle dE Au, fthK fu Wðvtftu nJu òKe dgt
Au fu Cth;btk vK btukDe aeòu FheJtLþk dswk "htJ;t jtuftultu
yuf btuxtu Jdo QCtu :gtu Au. yu:e s ;tu xtExl Drzgt¤tule ;rl~f'
©uKeltk Drzgt¤tule rfkb; Au. 35000 :e 90,000 18 fuhux mtultbtk mtat
neht, btKuf ylu lejb szujt yt Drzgt¤tu xtExl ELzMx[elu vhuNle
sJujh Drzgt¤tu y:to; hðlsze; Drzgt¤tu ylu rzÍtElh JtuaeÍ cltJ;e
atuvtzo ylu ft~geh fkvleytule nrhVtEbtk jtJe BËfu Au. ;rl~fltk fwdo
fztle rfkb; Au. V¾; 35,000 Yrvgt subtk 22 btKuf ylu 18 fuhux mtuLþk
sztGþk ntug yule rfkb; Jæþ ntuJtle s, vK ;rl~f yuxju fkE yts btuzuj
ln´, ceò btuzuj vK Au ylu ;ubtk mbtJuN :tg Au 34 neht szuj Y. 65000Lþk
ELVelexe submux ylu ytuht ytuV rc{jegLm yuxju fu ;usltk "tu"
mBþk 103 neht sze; 60000le rfkb;Lþk Drzgt¤ ytJt btukDt Drzgt¤ cnw
Fv;tk ln´ ntug yuJt C{bbtkl hnu;t còhle btkd òu;t nJu xtExl fkvle
ceò 35 btuzuÕm ;igth fhe hne Au.
fuxjtkf J»ttuo vnujt mbtsltk yr; "rlftu
Mþ"e bgtor; hnuje Fhe ûtb;t nJu Wåa bægb Jdo Mþ"e
vntukae Au ylu yuLþk fthK Au zcj ELfbltk J"tht Wvhtk; murJkøm
y:to; ca;btk :guj Dxtztu. mhfthle Wth ler; ytæþrlfe fthK ylu
d{tnfjûte JjK vK ytbtk Ctd CsJu Au. ytsftj GþÃve, vÃve ylu zeLfmltu
sbtltu Au. GþÃve yuxju «tuVuNlÕm subtk btuxtCtdu rJuNe rzd{e
"htJ;t bulusbuLx juJjltk yr"ftheytultu mbtJuN :tg Au yu
Jdo. vÃveltu y:o Au vkòce ycol «tuVuNlÕm ylu zeLfm yuxju vr; vðle
cklu fbt;tk ntug ylu ct¤ftu l ntug yuJt Gþdjtu yt ºtKu Jdolt jtuftu
ceò:e swt vzJt btukDe JMðþytu Fheu Au ylu yubltbtk yt
Fhe ûtb;t vK ntug Au.
ytsltu lJtu bkºt Au Yrvgt Jtvhtu,
Jtvhtu ylu ÏþÕjt nt:u Jtvhtu ylu yuLþk vrhKtb? ftixwkrcf ca;btk
Dxtztu ylu ftvfqv. luNlj ftWÂLmj Vhtu yÃjtEz Eftulturbf hemao (yulmeyuEyth)lt
yÇgtm Bþsc 1990-91 fh;tk 1992-93btk ø\n ca;tule xftJthe 24:e Dxelu
20 :E dE n;e ßgthu 1993-94btk yu Dxelu 17 xft :E dE. A J»tolt dt¤tbtk
Wåa ytJf "htJ;t fwxwkctule mkÏgt 80 jtF:e J"elu cu fhtuz
:E dE. ytvKt uNle fwj ytJfbtk:e yuf;tjem xft suxjtu Ctd mbtsltu
yt 20 xft suxjtu Wåa Jdo "htJu Au.
yuf òKe;t y:o NtMºtelt b;u mbtslt
bægb ylu rlBl Jdtuoltu ca; h mt"thK he;u mbtl hÌttu Au.
yubtk cnw J"Dx òuJt b¤;e l:e ßgthu ø\n ca;tubtk Dxtztu mbtsltk
Wåa ylu Wåa bægb Jdo Mþ"e merb; hÌttu Au. Vtuco buduÍellt mJuoûtK
Bþsc ath fhtuz Cth;egtu 75,000 Yrvgt:e Jæþ btrmf ytJf "htJu
Au. ceS ctsw yul.me.yu.E.yth.lt mJuoûtK «btKu yt ytJf vtka:e lJ
jtFle ytmvtm Au.
ytsftj yub.ce.yu.le ctujctjt Au. Cth;le
ylu rJuNtule «r;»X; bulusbuLx ftujuòubtk:e ;usMJe rJ¼t:eoytulu
fkvleytu btuxe btuxe ylu jjatbKe ytuVhtu ytvelu Wvtze ju Au yuf
mt"thK yub.ce.yu.lu tuZ jtF Yrvgtle Jtr»tof ytJf ;tu
ythtb:e b¤e hnu Au. 1995btk d; J»to fh;tk 43 xft suxjtu J"thtu
yt ytJfbtk uFtgtu. Mftux ntuÂÕzkøÍ ltble cuÂLfkdlt "k"tbtk
vzuje fkvleyu bulushlu mti:e J"thu vdthle ytuVh fhe n;e ylu
yt vdthltu ytkfztu n;tu 8.6 jtF «r; J»to. ceò lkch vh fLmjxLmele
muJt ytv;e buffeLmu fkvle n;e suKu NYyt;ltk vdthle hfb vtka jtF
suxje htFe n;e ltumej ELzMx[eyu yt ytkfztu 2.4 jtFltu htÏgtu n;tu.
ßgthu rnLwM;tl rjJh lJtmJt òuztgujt bulushtulu 1.81 jtF ytv;e
n;e. yt bmbtuxt vdthltk vufux Wvhtk; ytæþrlf mdJztu ylu mòJxtuJt¤t
btuxh fjctule buBchNev Jduhu mdJztu ;tu Fhe s. btuxe btuxe rJuNe
fkvlelu yt Fao Cthu vz;tu l:e. yuble yub.ce.yu. :gujt bulushtulu
nzvJtle tuzbtk nJu Cth;eg fkvleytu vK òuztE dE Au. tFjt
;hefu yuzJxtoEÍ´d fkvleytubtk «BþF j´xtm yuz yusLmeyu mti:e btuxwk
vu-vufux ytÃGþk nðþk. J¤e vtu;tlt fboatheytu ylu msoltðbf «r;Ct
"htJ;t yr"ftheytulu ceS fkvleytu jjatJelu Fukae l òg yu
btxu rjkxtmu c"t fboathelt vdthbtk DKtu c"tu J"thtu
fhe e"tu n;tu.
"hFb vdth vtb;t Wåa Jdoltk yr"ftheytulu
vimt fgtk ltFJt yu «§ l m;tJu yule ft¤S ytsftjle «erbgb «tuzfxm
yuxju fu yr; btukDe JMðþytu cltJlthe fkvleytu jE hne Au. ytJe fkvleytu
yublu jjatJlthe JMðþytu còhbtk BËfe hne Au. yt JMðþytubtk mbtJuN
:tg Au mtultle £ubltk hucul dtudÕm, sule rfkb; Au btºt cu jtF Yrvgt.
ctuN yuLz jtuBcltk a~bt cltJlthe fkvleyu còhbtk BËfujt V¾; 7,940le
rfkb;lt dtudÕmtu ctuN yuLz jtuBc, ftuLxufxjuLm ylu yultk mtuÕGþNl
vK Juau Au :tuztkf mM;t dtudÕm òuE;t ntug ;tu 5,440btk rmølux ltble
c{tLzltk ctuN yuLz jtuBcltk brnjtytu btxult dtudÕm Fhee Nftg.
dtudÕm ;tu Xef vK jFJtle vul vK nJu
mt"thK l:e hne. 675:e JæþLþk FbeN vnuGþO ntug yuJt yr"fthelt
rFMmtbtk mt"thK vul Ne he;u NtuCu ylu yu:e s còhbtk btuk-çjtl
6000 Yrvgtle rfkb;le vul b¤u Au. Nxo btukÎþ ;tu vuLx vK btukÎþ s
ntug yu Lgtgu mt"thK zuleble rfkb; fh;tk ºtem xft Jæþ «ebegbu
Jualth jeJtEmlt vuLx rzvtxobuLxj Mxtumobtk BËftNu. jucj òuElu Fhe;t
jtuftu btuxuCtdu vimt mtbu òu;t l:e. yuf rhmaobtk yuÔþk òKJt béGþk
Au fu 2006 Mþ"ebtk Cth;btk Juat;t rsLm vuLxle mkÏgt cu fhtuz
80 jtF Wvh vntukae sNu.
nJu jøl mbthkCtubtk rJbjlt fvztkle
JtnJtn :tg Au. fhtuztu Yrvgtltk æËbtzt fhlthtytulu 65000 Y. «r;
bexhLþk rJbjLþk mtultlt ;th szuÕþk rbjurlgb' fvzwk shtg btukÎþ
jtdðþk l:e. Jhhtò yt MËxbtk Jæþ mtune QXu Au. rJbjlt «r;Mv"eo
yum. fwbthu MftuxjuLzlt huEz yuLz xujh mt:u b¤elu EBvtuxuoz Qlbtk:e
cltJujtu 72000le rfkb;ltuu MËx vem ;igth fgtuo Au.
yuf ypz.yusLmelt ztghufxh fnuÔþk Au
fu yr; "rlftulu jûtbtk htFelu Wðvtl fhJtle Jt; fkE lJe
l:e. yt ;tu J»ttuo:e atjðþk ytÔGþk Au. Vhf yu vzgtu Au fu ytsltk
ytæþrlf "rlftu vimtLþk «Nol fh;tk yaft;t l:e. ctuN yuLz
jtuBclt yrCrs; mLgtjltk b;u fkvleytultu BþÏg nuðþ Au. btukDe ylu
ceò:e swe vtz;e JMðþytu su btºt yublu Fhee NfJtLþk dsw
"htJlth jtuftulu s ytf»tuo.
Wðvtftu còhbtk ßgthu yuf Wðvtl
BËfu Au ðgthu s l¬e fhe ju Au fu yubLþk jûg mbtsltu fgtu Jdo Au.
"ltZg jtuftulu ;tu Yrvgtle l:e vze ntu;e. yublu vze ntug Au
«r;»Xtle ylu «r;»Xtlt yublt yt Ïgtjlu Wðvtftu cnujtJu Au.
yu:e s ;tu ytsu còhbtk cuje'' suJe fkvle 7000 Yrvgtle
rfkb;lt çËx BËfu Au ylu nrhVtE ;:t uFtuFeltk yt sbtltbtk
Mxuxm rmBctuj cle dgujt yt çËx, Wåatr"ftheytu avtuav Fhee
ju Au.
dgt J»tuo Cth;btk Drzgt¤tuLþk yuf
«Nol gtuòGþk nðþk. ºtuJem suxjt MJem Drzgt¤ Wðvtftu
Cth;btk vtu;tltk Wðvtltu «rNo; fhJt ytÔgt n;t. òu fu
ytvKt uNbtk yublu rlftm fhJtle fu hexuj Ntuv FtujJtle vhJtlde
b¤Jtle lntu;e. øþz rhjuNLm y:to; mTCtJCgto mkck"tu ltble
fkvle suKu yt «Nolle uFhuF htFe n;e ;ule yr"fthe
yksje vtrxj. fnu Au fu yt «Nol òuJt btxule jtEl yuxje ;tu
jtkce n;e fu ;tuVtl Vtxe leféGþk ntug yuÔþk jtdu. DKt Bþjtft;eytuyu
blvmk Drzgt¤tultk btuzujtu btxu ylu yubltk rzjmo btxule rJMð\;
òKfthe bu¤JJtltu «gðl fgtuo n;tu. yt òKfthe yublu òuE;e n;e yuJt
btuzuÕm btxu suble rfkb; cu jtF:e btkzelu 38 jtF Mþ"ele n;e.
yt «Nolbtk mbtJuN n;tu atuvtzole nuÃve ztgbkz fjtrmf fjufNl
ltble huksltu ylu Cth;egtule btle;e ft~guh Drzgt¤tultu. ft~guh fkvle
yt «Nol:e yuxje mkðþÐ :E n;e fu Vhe yufJth «tEJux «Nol
jE ;u Cth;btk ytJe ylu yt JF;u yuKu ntWm ytuVhrJmtu mt:u b¤elu vtu;tlt
Drzgt¤tu Cth;btk JuaJt rJNu bkºtKtytu fhe. nJu fta yt btukDt
hðlsrz; Drzgt¤tu ;ts ylu ytucuhtug suJe ntuxjtubtk Juat;t uFtNu.
cuftxole ftale yBËÕg fjtf]r;ytu ylu xucjJuh vK nJu Cth;eg "rlftu
Dh ytkdKu s Fhee NfNu.
hrJmt, øjexht;e, bujtLs ylu yulmuBcj
suJt çþrxftu (ytæþrlf JMºt vrh"tl Juka;t rzÍtElmo) nJu yuJt
JMºttu ;igth fhu Au, sule ytuAtbtk ytuAe rfkb; vtka ytkfztle ntug.
jtze btxu jtFtu Yrvgtltk arKgtatu¤e vK yublu ðgtk ytuzoh ytvelu
cltJtg Au. Yvb, Ne;j, Jtbt ylu Ntuvmo Mxtuv suJt btuxt rzvtxobuLxj
Mxtumo yubltk btlJk;t ybeh d{tnftu btxu ythtbtgf Jt;tJhK ylu
åþM; MxtV htFu Au. bntldhvtrjftyu nehtvLlt rcÂÕzkdlt EBvtuxuoz mtbtl
btxultk MJdolt Wvjt bt¤ Cju ;tuze ltkÏgt vK ðgtk ytJlthtytule mkÏgt
shtg ytuAe l:e :E. yuf wftlthlt b; Bþsc yublu htuslt
btºt Jemuf nòhle Ftux dE Au. yt Nturvkd muLxhbtk r¢Mxel zeytuhlt
cnwBËÕg ythtu vK ytuzoh ytvelu bkdtJe Nftg Au.
òu bulusbuLxltk Jjt rfht
suJt yu¾;âwxeÔÍ vd:e bt:t Mþ"e rzÍtEl JMºttu ylu JMðþytu:e
Zkftgujt hnu ;tu yubltk Dhu ;tu Jæþ ͤfJtltk. c"t:e yjd ;he
ytJJt btxu ;uytu jtFuf Yrvgtltk xeJe mux fu nòhtu Yrvgtle BGþrÍf
rmMxb JmtJu yubtk ~þk lJtE? yuble yt sYrhgt; mk;tu»tJt rVrjÃm fkvleyu
32 #altu xeJe cltÔgtu Au. rfkb; btºt tuZ jtF Yrvgt. rVrjÃmle
900 rmheÍle BGþrÍf rmMxble rfkb; Au, 50,000 Y. ylu yule jtufr«g;t
òuElu rJµrJÏgt; ctum fkvleyu còhbtk mJt jtFle rfkb;le ntEVtE, 1200
Jtux vtJhle, meze Ãjugh ylu yuBÃjeVtghJt¤e rMxhegtu rmMxb BËfe Au.
yule ceS Ftrmg; Au rJtjtult yJhtu"tulu vK Cue Nfðþk
rhbtux fkx[tuj, su:e yuf Ybbtk cuXtk cuXtk s ceò Ybbtk BËfujtu ÂMxrhgtu
ajtJe Nftg. ceveyujle ntub r:guxh rmMxb Dhbtk s r:guxhLþk Jt;tJhK
QÇþk fhu Au. 1.3 jtF:e 1.7 jtFle rfkb;lt yt r:guxhbtk 29 #altu lJtu
xeJe Au fu su Yble jtEx J"Dx mt:u ;tjbuj bu¤Je rvfah ÍtkÏþ
fu Duhwk fhe Nfu Au. ztuÕce rzftuzh ltble xufltujtuS:e fwh;e
yJtòulu mthe he;u mtkC¤e Nftg Au, yubtk juÍh zeMf ylu ftuBvufx zeMf
Ãjughltu mbtJuN vK fhtgtu Au.
bBbe, vÃvt ylu Dh yÕx[t btuzol ntug
;tu vAe ct¤ftu ~þk ftb nòhtule Jerzgtu dub l hbu? mudt Ejufx[turl¾m
ntub rJrzgtu dub ylu Ntu Jtujum b¤elu còhbtk 80,000le rfkb;le Jerzgtu
dub BËfe Au yublu NeFJt btxu 90,000le rfkb;Lþk ftuBÃGþxh JmtJe jtu
y:Jt csux :tuzwk ltLþk ntug ;tu 65,000Lþk ftuBÃGþxh jE jtu.
Cth;le yuf òKe;e Ejufx[turlf fkvlelt
mJuoûtKbtk òKJt béGþk Au fu at¤em xft suxjt jtuftu btukDt xeJe Fhee
Au vAe Cju yu ;ublu vtumt;t l ntug yuLþk fthK btºt yubltk mbJgMftule
uFt uFe. òu yublu yr; btukDt 32 #alt xeJe mux l vtumtg
;tu ;uytu yus c{tLzltk 25 #altk xeJe Fheelu mk;tu»t btlu Au.
ytÔþk s hu£eshuxhtule ctc;btk :tg Au. ceveyujltk ath hJtòJt¤t
40,000le rfkb;lt £es còhbtk ytÔgt fu ;h; uFtuFe'btk
btlJtJt¤tytu ceveyujltk cu hJtòJt¤tk £es juJt ;ðvh cle dgt
n;t.
Mftua ÔneMfe vK Mxuxm rmBctuj y:to;
btuCtLþk «r;f cle dE Au. ytEzeytEle c{tLz Mvu htugjle chtche nJu
ntEjuLz fJel, mb:´d MvurNgj, xeamo Jduhu fhu Au. 750 rbjele, 1100le
rfkb;Lþk jucj "htJ;e GþzeytEle çjuf ztuf c{tLz ©u»X bltg Au.
yt Mftua ÔneMfe Cth;ltk cmtu Nnuhtubtk JuatJt BËftg Au ylu cth J»to
sqle ÔneMfe ;hefu yule btkd DKe Au. ytsftj bægb Jdeog Dhtubtk vK
çjuf ztudle VuNl atje Au. òu bægb Jdeoytu yt ÔneMfe ve;t ntug ;tu
Wåa "rlf Jdo btxu Jæþ btukDe c{tLz lef¤Nu s fthK fu ytFhu ltf
³åþ htFÔþk yuxju ³åþ htFÔþk s yu rJath"tht yt btukDt «tuzfxmlu
FvtJJtle s. ßgtk Mþ"e jtuftulu ceò fh;tk Jæþ arZgt;t uFtÔþk
Au ðgtk Mþ"e Wðvtftulu Defu¤tk hnuNu. ca;tu ca; DxNu
ylu rFMmt Ftje :;tk hnuNu. ytbug btuCtu fkE yb:tu :tuztu s b¤u Au?
|