luxJfo
mtiht»x[lt MJt;kºg mbglt ºtK yzeFb htsJeytu.... CtJldhlt f]»Kfwbth rmkn, Zmtlt ’hcth dtuvt¤’tm ylu htsftuxlt jtFtShts

juFtkf-vnujtu

rnk’lu MJt;kºg ytv;tk vnujtk rc{rxN Ntmftuyu ;btb «gtmtu fgto fu ;u yluf Ctdjtbtk JnukatE òg. ’uNe htßgtu vK MJ;kºt :tg fu vtrfM;tl mt:u C¤u ;tu rnk’ltu lfNtu Q"E FJtgujt ftd¤lt xwfzt suJtu :E òg, ’uN ftgblu btxu lc¤tu ylu bn•J rJltltu cle òg. ykd{uòu ylu ftg’u ytÍb ÍeKtle htsfeg dr;rJr"ytu yt r’Ntbtk mr¢g he;u atjJt jtde n;e.

CtJldhle Ntb¤’tm ftujuslt rlÔ\•t ytatgo dkCehrmkn dturnju CtJldhlt Ãþ½g¹jtuf dKtgujt htsJe f]»KfwbthrmknSLþk SJlarhºt ;igth fhJtlt ;ublt ntjbtk atje hnujt ftgo ’hBgtl fuxjtf ’uNC¾; htsJeytult «’tl ykdu rJd;Jth yÇgtm fhujtu Au. ytÍt’ele «tÂÃ; ytmvtmltu Dxlt¢b ;:t atje hnuje jz;tule rJd;tu ;vtmelu ;ubKu mtiht»x[lt su htsJeytu rJNu rJd;tu btufje Au ;u atukftJlthe ylu yðgth Mþ"e ftuEle òKbtk l:e yuJe Au. yuxju yu rJNu Jtkatu....

ÍeKt mtnuc ylu Ctuvtjlt lJtc nbe’wÕjtnu ’uNe htßgtulu yuJe jtjatu ytve n;e fu òu"Ãþh lhuN nKbk;rmkn vtrfM;tlbtk C¤Jt ;igth :gt n;t. EL’tuh, sumjbuh Jduhu htßgtult htsJeytu ;uble ymh nuX¤ n;t. Ctuvtjlt lJtcu ;tu Ctuvt¤:e vtrfM;tlle mhn’ Mþ"eltk htßgtulu vtrfM;tlbtk Cu¤Je ’E rnk’le At;e Jåau vtrfM;tle fturhztuh haJtle ;igtheytu fhe n;e. Ctuvtj gtuslt Wvhtk; ftrXgtJtz ylu htsM:tlltk htßgtule òbsq: gtuslt vK n;e sulu DKt jtuftu ’uNrJDt;f «Ô\r•t ;hefu ytu¤FtJ;t n;t. ºttJKftuh htßgu MJ;kºt;t ònuh fhe ’e"e n;e. mh’thle mbòJx:e ;u «§ ;tu WfujtE dgtu. ythÍe nfwb; îtht sqlt dZLþk ftufzwk vK WfujtGþk. ni’htct’ltu mJtj vAe:e mbtJJtbtk ytÔgtu. sBBþ ylu ft~behltu «§ QCtu hne s dgtu.

MJt;kºgft¤lt yt r’Jmtu W•tusf n;t. ’uNe htßglt htsJeytulu m•tt xftJe htFJt mtbu ’uNrn;le ctc; òKu fu rJmthu vze dE n;e. mh’th ylu ;ublt mu¢uxhe Je.ve. bull ÏËcs fwlun:e ftb ju;t n;t. yuf «mkdu òu"Ãþh lhuNu Je.ve. bull mtbu rvM;tuj ;tfe n;e. fthK yuxÕþk s nðþk fu Je.ve. bull bnthtò òu"Ãþhlu rnk’ mt:u hnuJt mbòJ;t n;t, vtrfM;tl mt:u òuztJtltk CgM:tltu fnu;t n;t. ’uNlt btuxt Ctdlt htsJeytulu ’uNle ÂM:r;, ykd{uòu ylu ÍeKtle Fxvxtu Jduhu ykdule Qkze mbsK lntu;e. ;uytu ßgthu b¤;t ðgthu yk’htu yk’h rNfth, rJ’uN «Jtm, nr:gthtu, FtKeveKe ylu btusNtuFle aatoytu s fh;t n;t.

’uN ylu ’uNe htßgtule yt ÂM:r; htsfeg ßJt¤tBþFe suJe n;e. ;u òu jtkctu JF; atje ntu; ;tu lJt MJ;kºt ’uNlu Ôgtvf ytk"tæþk"eltu mtbltu fhJtu vz;. ’uNlu MJt;kºg b¤Jt mt:u ’uNe htßgtulu ytd¤ fgtk vdjtk juJtk ;u ykdu MJ;kºt;t ytvJtbtk ytJe n;e. ;u vrhÂM:r;ltu duhjtC juJt btxu fwrxj vrhc¤tu xtkvelu cuXtk n;tk.

yt vrhÂM:r;lu MJt;kºg vnujtklt ºtKuf ’tgftltu mtiht»x[ltu Er;ntm òu;tk BËjJeyu ;tu sKtNu fu cnw ytuAt htsJeytulu MJt;kºgle jz;tultu bbo mbògtu Au. vtu;tlt yr"ftheytu ylu ykd{us m•tt"eNtule mjtn «btKu MJt;kºg btxule jz;tulu ¢qh;t:e ’ctJe ’uJtltu rmjrmjtu s ;ubKu yvltÔgtu n;tu. dtukzjlt bnthtò CdJ; rmknSyu dtk"eSlu Auf ’rûtK ytr£ftbtk ytr:of b’’ yltbe he;u btufje n;e. yb’tJt’lt yt©b btxu vK ;uytu hfbtu btufj;t hÌtt n;t. vhkðþ htßgbtk a¤J¤ ajtJlthtytulu ;uytu fzf he;u ’ctJe ’u;t n;t ylu ’uNe htßgtule xeft fhlth ‘VqjAtc¥ mtÃ;trnf btxu ;ubKu dtukzj htßgbtk «r;ck" VhbtÔgtu n;tu.

ytFtyu mtiht»x[btk MJt;kºgle jz;tu JF;u mbs’theÃËJof Jðgto ntug, dtk"eSle CtJltytulu yLþmgto ntug ylu vtu;tle «òle mt:u hÌtt ntug ;uJt ºtK htsJeytu sw’t ;he ytJu Au. ;ubtk «:b Au Zmt ylu htgmtkf¤elt ’hcth dtuvtj’tm, ceò htsftuxlt Xtftuh jtFtShts ylu ºteò CtJldhlt bnthtò f]»KfwbthrmknS.

’hcth dtuvt¤’tm (1887-1951) ftrXgtJtzbtk Zmtlt ’hcth ylu htgmtkf¤elt ;tÕþf’th ;hefu rJÏgt; :gt n;t. ;ublt bt;t ylu rv;tlt JzJtytuyu yfch:e ytihkdsuc Mþ"elt ct’Ntntu, Mþj;tltu ylu Jztu’htlt dtgfJtz htsJeytu J;e ’umtEdehe, ybeldehe ylu Bþjfdehe fhe JneJx fgtuo n;tu ylu jztEytubtk Fbeh c;tÔGþk nðþk. ;uytu mtJje ylu Jmtult juWyt vtxe’th n;t. dtuvtj’tmltk bt;t mbswct Jmtult ’hcth ykctE’tmltk yuf btºt mk;tl n;tk. ykctE’tmu dtuvtj’tmlu ’•tf je"t n;t. Jmtubtk ;ubltu 1910btk htßgtrC»tuf :gtu n;tu. Zmt-htgmtkf¤elt dhtm ;ublt JzJtytuyu ftXe ’hcthtu vtmu:e Fhe’e je"uj n;t.

’hcth dtuvtj’tmltk ceS Jthltk vðle C¾;ct ’umtE ;uble ’huf «Ô\r•tytubtk Mþgtuøg mnahe cle hÌttk n;tk. ’hcth mtnucu Fuzq;tulu fhsbtk:e Bþ¾â fhtÔgt. JuXltu heJts ;ubKu htÏgtu lntu;tu. ytb Jdo mt:u vtu;u ’tkrzgthtm ju;t ylu Aqvt JuNu ldhaato btxu lef¤;t. ;ubKu JZJtKle dhtrmgt Mfwj ylu Ek’tuhbtk yÇgtm fh;tk vtu;tlt MJbtle ylu MJ;kºt rbòS MJCtJ:e ykd{us rNûtftu ylu ybj’thtulu Nunbtk htÏgt n;t.

r;jf MJhtßg Vt¤t btxu dtk"eS 1921btk ytÔgt ðgthu ’hcthlt rbºttuyu ;ubtk hfb lrn ytvJtle Nh;u sJtle hò ytve. vhkðþ dtk"eSlt J¾;Ôg:e «CtrJ; :gujt ’hcthu vdbtk vnuhJtltu nehtsrz; mtultltu ;tuztu Vt¤tbtk ytve ’e"tu, JMðþ ytvJtLþk ¾âtk fçËÕGþk nðþk? ðgth:e dtk"eSlt ægtlbtk ;uytu ytJe dgt ylu jz;lt hkdbtk hkdtE dgt.

dtuvt¤’tm MJhts miLgbtk ’tFj :gt. bnuj Atuze yt©bJtme cLgt. cthztuje ylu ytKk’ Jåau mrJlg Ckdle a¤J¤btk Fuzt rsÕjtlt «BþF yçctm mtnucle lu;tdehebtk ftb fhJt jtøgt. ytKk’ ;tÕþft mrbr;lt ;uytu «BþF rlGþ¾; :gt. yuJtbtk BþkcElt dJloh ftrXgtJtzle Bþjtft;u ytJ;tk vturjrxfj yuskx ;hV:e mjtbe btxu htsftux ntsh :Jt Vhbtl :Gþk. ’hcth mtnucu jÏGþk fu nwk btht Wvhe (yçctm mtnuc)le hò b¤Nu ;tu ytJeN.

dtuvt¤’tmle a¤J¤ mt:ule nhf;tu yuskmelt ybj’thtult ægtlbtk s n;e. dJlohle Bþjtft; JF;u yusLmelt nwfb fh;tk bntmCtlt btuJzelt yt’uNlu Jæþ btl ytve htsftux lrn sJtltu rlKog fh;tk dtuvt¤’tmle htgmtkf¤ele ’eJtle Vtus’the nfwb; AelJe juJtbtk ytJe. Zmt mrn;lt sÃ;e ylu Ftjmtlt nwfbtu :gt. vK mhfthltk yt NMºttu ylu mult dtuvt¤’tmLþk bM;f lbtJe N¾âtk lrn. jz; ’hBgtl ath ath Jth sujgtºtt fhe. nrhÃþht ftukd{umlt MJtd;tægût clJtLþk btl ;ublu béGþk. ftrXgtJtz htsfeg vrh»t’ suJt mkbujltubtk ylufJth «BþF cLgt. SJlCh Vltdehe Jntuhe je"e. ’uNle muJtbtk ’hcth mtnuc y’lt Vfeh cle hÌtt. våaem J»to vAe 1947lt bu brnltbtk ;ublu htßgNtml btlÃËJof vtAwk mtukvtGþk.

1951btk ’hcth dtuvt¤’tm 64 J»tole Wkbhu yJmtl vtBgt ðgthu ’uN Ft;h ðgtd:e WßsJ¤ ’uNC¾;, yt’No htsJele MþJtm, «KtrjftCksf ¢tkr;fthe ;hefule rbmtj, btuxt ’tlJeh ylu «òr«g jtufmuJf ;hefultk W’tnhKtu M:trv; fh;t dgt.

ceò ht»x[«ube htsJe ;u htsftuxlt Xtftuh mtnuc ©e jtFtShts (1885-1930). ct¤vKbtk bt;trv;t øþbtJe cuuuXujt yt htsJeyu htsftuxle htsfwbth ftujusbtk yÇgtm fgtuo ylu ’nuht’wlbtk j~fhe ;tjeb je"e. vhkðþ rJ’uNe fu¤JKe mt:u òuztgujt btusNtuF ylu CtudJiCJ ’qh htFe fwN¤;t, mt’tE ylu av¤;t mt:u ægugrl»X htsJe ;hefult yt’Ntuo yvltÔgt.

1907btk jtFtShtsltu htßgtrC»tuf :gt vAe ;ubKu htßg ÔgJM:t Mþ"thJt Mxu ftWÂLmj lebe. «ò muJtbtk m;; òø\r; htFe Mxux duÍux AvtJÔþk NY fGþO, ltufrhgt;tult d{uz Mþ"tgto, ;uble ;tjeb btxu vheûttytu NY fhe, d{tbvkatg;tu - BGþrlrmvtrjxeytu NY fhtJe ylu Mxux cukfle M:tvlt fhe. ;ubKu mtJorºtf b;tr"fthlt "tuhKu «ò«r;rlr" mCt M:tve ylu ;ule mt:u mkf¤tguj bsqh bkz¤, Ôgtvthe bkz¤, fjtftiNÕg bkz¤, "thtmCt, Fuzq; bntmCt, yrFj "bomCt Jduhultu ythkC fhtÔgtu.

ftrXJtgtzlt vturjrxfj yuskxLþk :t½þk htsftuxlt s m’h rJCtdbtk nðþk. ;u:e ykd{us b;tr"ftheytule lsh ;uble «Ô\r•tytu vh Vh;e hnu;e. ;ub A;tk ;ublt:e zgto fu zDtgt rJlt ;ubKu vnuje ftrXgtJtz htsfeg vrh»t’ htsftuxbtk ChJt ’e"e ylu 1929btk sJtnhjtj lnuÁlt «BþF v’u GþJf vrh»t’ gtusJtle vK hò ytve. rc{rxN yuskmelu yt cæþk vmk’ lntuðþk. ;u yxftJJt «gtmtu vK :;t.

yLg htòytu mhfthle lthtsde JntuhJtlu c’ju ;ublu htS htFJt MJt;kºg a¤J¤tu vh ’bl øþòh;t. ßgthu jtFtS htsu ;u f~þk ægtlbtk je"t rJlt rc{rxN lthtsde A;tk htsftuxbtk ht»x[eg Nt¤t btxu lSJt ’hu 65000 Jth sbel ytve n;e.

jtFtShtsu htsftux htßgbtk «ò «r;rlr" mCt M:tvuje ylu ;ule åËkxKe vK gtusuje. sult ;btb (90) mÇgtu åËkxtgujt ntug ;uJe yt «ò «r;rlr" mCt yu «fthle mtiht»x[Chle vnuje ylu yuf btºt n;e. yt cæþk rJathelu 1925btk CtJldh Ft;u ftrXgtJtz htsfeg vrh»t’Lþk ºteswk yr"JuNl béGþk ðgthu ;ubtk jtFtShtslu Ftm rlbkºtK ytvelu ;ublu dtk"eSlt nM;u btlvºt ytvJtbtk ytÔGþk nðþk. ðgth vAe Cth;btk dtk"eS htsftux ytÔgt ðgthu ;ubltu mLbtl mbthkC gtuSlu jtFtShtsu CÔg mLbtl fGþO nðþk.

jtFtShtslt ytJt «ò«ub ylu ht»x[CtJlt c’j mthtyu ftrXgtJtzu ;ublu CÔg rJÇËr;, hig;lt Ó’ghts, vh’w&FCksl, htsr»to ylu mkÃËKo mÓ’g f;oÔgvhtgK htsJe ;hefu mLbtLgt n;t.

mtiht»x[lt MJt;kºgft¤lt ºteò «ò vhtgK ylu ’uN Ft;h rlAtJhe fhlth htsJe ;hefu CtJldhlt bnthtò f]»KfwbthrmknS (1912-1965) lu gt’ fhe Nftg. ;ubKu vK ct¤vKbtk bt;trv;t øþbtÔgtk n;tk. vhkðþ CtJldhle ºtK vuZe:e htßgfwxwkcle r’j:e muJt fhlth mh «CtNkfh vèKe ;hV:e ;ublu Wb’t atrhºg, ’uNC¾;, «ò«ub ylu rJathNej;tle fu¤JKe «tÃ; :E n;e.

bnthtòle Wkbh 12 J»tole n;e ðgthu dtk"eS CtJldh ytÔgt n;t. «CtNkfhlu dtk"eS mt:u Qkztu rbºtCtJ ntuJt:e ct¤ bnthtòlu ;ubKu dtk"eSle Bþjtft;u sJt btxu MËaÔGþk. f]»KfwbthrmknSyu ;u btxu nt fne. dtk"eSlu ;u Jt; fh;tk ;ubKu sJtc ytÃgtu fu bnthtò Cju ct¤f Au. vhkðþ nwk CtJldh htßgle Ntb¤’tm ftujusbtk C½gtu Awk. ;u:e ;uble «ò Awk.

yuxju ;u btht vK bnthtò Au. ;u:e nwk b¤Jt ytJeN. ct¤ bnthtòlu yt mtkC¤elu ytùgo :Gþk fu dtk"eS suJt bntl lu;t mtbu atjelu vtu;tlu b¤Jt ytJJtlt Au. J»ttuo vAe ;ubKu fnuÕþk fu rJlg rJJuf btxu fNtu Fao fhJtu vz;tu l:e ;u blu bntðbtS vtmu:e NeFJt béGþk. dtk"eS «ðgultu Qkztu yt’hCtJ ;ublt blbtk m;; s¤JtE hÌttu n;tu.