bulusbuLx

JiµefhK ylu rc{rxN buLGþVufarhkd ûtuºt
rc{xlle huju mtgfj fkvle - yuf fum Mxze

rc{xllt ltux´dnub rJM;thbtk Auf 1887btk huju mtgfj fkvlele M:tvlt :R n;e. 115 J»to vAe 2002le mtjbtk ;u ck" vze dR. Auf 1980lt ’tgft Mþ"e ;uKu mtgfj Wðvt’l ûtuºtu vtu;tLþk ltb ò¤Je htÏGþk nðþk. ctgmefjle øþKJ•tt ylu rJµmleg;t btxu ;u sd;btk òKe;e fkvle n;e. mtgfj W¼tudbtk ;uLþk btuxwk ltb nðþk. yuf sbtltbtk ßgthu ;u mV¤;tle xtua Wvh n;e ðgthu ltux´dnub vhdKtlt 8000 jtuftu ;ubtk ftb fh;t n;t. Vufxhe ßgthu ck" vze ðgthu AuÕjt r’Jmtubtk ;ubtk 280 btKmtu buLGþVufah´dbtk ftb fh;t n;t.

DKtk J»ttuo Mþ"e yt fkvlele btrjfe xGþc RLJmuxbuLx øþ{v ltble fkvlelt nt:btk n;e. xGþc fkvle yuf ntuÕz´d fkvle n;e ylu ;u ctgmefj Wvhtk; DKt "k"tbtk n;e. 1980lt ’tgftbtk Gþ.fu.lt DKt W¼tudtu rJ’uNe nrhVtRltu mtbltu fhe hÌtt n;t. yt yhmtbtk atRleÍ ctgmefj Gþ.fu.lt còhbtk ’tFj :R. yt ctgmefÕm bsçË; n;e. yuxÕþk s ln´ vhkðþ øþKJ•ttbtk vK huju fkvlelu x¬h bthu ;uJe n;e. 1966btk Gþ.fu.lt ctgmefj còhbtk hujultu còh Ctd 66 xft n;tu. ;u 1981btk Dxelu 40 xft :R dgtu. 1982 :e 1987lt dt¤tbtk xGþc RLJuMxbuLx fkvleyu hujult zerJÍlbtk 4 fhtuz vtWLz øþbtÔgt ylu fkvle JuatR dR. yt fkvlelu yujl VeLzul-¢tuVxm ltblt W¼tudfthu Fhe’e je"e. yt W¼tudfth zceo mtgfj ftuvtuohuNlle btrjfe "htJ;t n;t. yt fkvle ;ule duÍuj ltble mtgfj c{tkz btxu òKe;e n;e. yt c{tLz ntujuLzbtk mthwk JuatK "htJ;e n;e. yt zceo mtgfj fkvleyu hujubtk Mþ"thtJ"tht fhelu ;ulu lVtfthf cltJe.

sqlt sbtlt:e s huju vtu;tle mtgfjlt ;btb vtxom ò;u s cltJ;e. 1980lt ’tgftbtk ytWxmtumeOdltu vJl Jtgtu ylu hujult vtxom vK cnth clJt jtøgt. 1990btk huju mtgfjlt J"thu lu J"thu vtxom cnth clJt btkz;tk ;ult vtxomltu Fatuo Dxgtu. 1997btk zceo mtgfj ftuvtuohuNllu yburhftlt JuLah fuvextjeMxtuyu Fhe’e je"e. yburhfltulu ctgmefj cltJJtle ytJz; fu mqÍ ln´ ntuJt:e fkvle Vhe:e Bþ~fujebtk ytJe vze. yt:e ;ubKu fkvlelt sqlt btrjf VeLzul-¢tuMxlu fLmÕxLx ;hefu leBgt. 2000btk fkvleyu ;ule ltux´dnub Vufxhele søgt ltux´dnub GþrlJrmoxelu Juae ’e"e. yt GþrlJrmoxeyu Vhe vtAe huju fkvlelu ºtK J»to btxu Bˤ søgt Ctzt vèu ytve. Bˤ fkvle ;tu yburhfl JuLah fuvextjeMxtu vtmu s n;e vhkðþ ;uytuLþk ’uÔþk J"ðþk sðþk nðþk ;u:e 2001btk ;ult Bˤ btrjf VeLzul ¢tuVxmlu 48 bejegl vtWLzÍbtk fkvle Juae ’e"e. 2003btk ltux´dnub GþrlJrmoxelu ;uKu Ctzu ytvuje sbel vh ßGþceje fuBvm ctk"Jtu n;tu ;u:e huju fkvleyu Vufxhe btxu lJe søgt Ftu¤JtLþk NY fGþO. vhkðþ lJe btuxe søgtle fkvlelu sYh vze ln´ fthK fu yt J»ttuo ’hrbgtl rJ’uNbtk ctgmefj cltJJtlt Faobtk ltxgtðbf Dxtztu :gtu n;tu. ’t.;. Jeyuxltbbtk btºt 75 xft Fauo huju vtu;tle ctRmefj cltJe Nfu ;ub nðþk. yt:e fkvleyu vtu;tle ctgmefjLþk Wðvt’l ûtuºt Jeguxltb, ’rûtK fturhgt ylu ctkøjt’uN FmuzJtLþk l¬e fGþO ylu Gþ.fu.lt ltux´dnublu btºt zeÍtRl fuL÷ htFJtltu rlKog je"tu. 27be lJuBch 2002lt htus Gþ.fu.lt ltux´dntbbtk:e AuÕje huju mtgfj clelu cnth ytJe. ltux´dnubbtk vtu;tle fkvle M:tvJtltu rlKog fkvleyu h’ fgtuo. ;uKu vtu;tLþk zeÍtRl´d ylu btfuox´d fuL÷ ltux´dnub Nnuhle cnth RMxÔþz vhdKtbtk WÇþ fGþO. 2003btk yt Ft;tltu rJftm fhelu ;ubtk ytWxmtumeOdle ftbdehe vK mbtJe juJtR. yt ’hrbgtl Auf 1998:e Gþ.fu.Lþk ctgmefj còh M:rd; :R dGþk nðþk. yt fkvlelt btrjf Vezl-¢tuVTxu nJu Gþ.fu.le cnth còh J"thJt fbh fme.

Ã\:¬hK& JiµefhKle «r;fq¤ ymhtu btºt dhec fu rJfm;t ’uNtule s ln´ vhkðþ "rlf ’uNtult ftb’thtu vh dkCeh he;u vze Au.

JiµefhKu CjCje «r;»X; ylu J»ttuo:e ftb fh;e "rlf ’uNtule fkvleytulu Cgbtk BËfe ’e"e Au. ytLþk BþÏg fthK yurNgtlt ylu yBþf ykNu juxel yburhftlt ’uNtubtk:e :;e mM;e ytgt;tu Au. ael ;ubtk yd{Ke Au. aelu buLGþVufah´d ûtuºtbtk btMxhe bu¤Je je"e Au. ;ubtk ;iJtl, ’rûtK fturhgt, rJguxltb ylu AuÕju Cth; vK òuztgt Au. yt ’uNtu ;ublt mM;t vhkðþ xftW btj îtht vrùblt ntR-ftuMx y:ofthKlu vzfthe hÌtt Au. ytltu BþÏg Vtg’tu ael, Cth; ylu yurNgtlt ’uNtulu :R hÌttu Au. sd;lt "rlf ’uNtu vtu;tltu btj sub clu ;ub ytuAt Fauo cltJJt btdu Au. fthK fu ytÏþk rJµ yuf còh cle hÌtwk Au. ylu sd;lt còhbtk ;eJ{ nrhVtR atje hne Au. yburhftbtk ;tu JMºt W¼tud jdCd vze Ctkøgtu Au ylu ðgtk ael, ;iJtl, fturhgt, Cth; ylu ctkøjt’uN suJt ’uNtultk s JMºttu (yjc•t yburhfl c{tkztu nuX¤) ðgtklt skde Mxtumobtk fu Mþvhbtfuoxmbtk òuJt b¤u Au. yt:e DKt ytr:of rl»Kt;tu yub fne hÌtt Au fu sd;lt "rlf ’uNtubtk ‘zeRLzMx[eyjtRÍuNl¥ :R hÌtwk Au. "rlf ’uNtu ©bDrl»X aeòuLþk dhec fu rJfm;t ’uNtubtk ytWxmtumeOd fhe hÌtt Au. yt fthKu Cth;btk neht W¼tud, mtuVTxJuh W¼tud, JMºt W¼tud Jduhu ÏËc FeÕgt Au. ylu ytvKe rlftm 71 ycs ztujmo vh vntukaJt vh Au.

vhkðþ ytltu y:o yu ln´ fu "rlf ’uNtu dhec :R hÌtt Au. yjc•t ðgtk htusdthe Dxe hne Au vhkðþ ðgtk mrJom W¼tud btuxt «btKbtk rJfme hÌttu Au. ’t.;. Gþ.fu.btk 1979:e 1986btk fwj cuhtusdthe 6.2 xft Dxe vhkðþ muJt ûtuºtbtk ;u 6.6 xft J"e. 1970:e Gþ.fu.lt y:ofthKbtk buLGþVufah´d ûtuºt mkftuatR hÌtwk Au ylu muJt ûtuºt rJfme hÌtwk Au. ytlt vrhKtbu bsqh mkDtu (su BþÏgðJu buLGþVufah´dlt ûtuºtbtk ntug Au- mJeom ûtuºtbtk ÔntRx ftujmolt «tuVuNlj yumtumeyuNLm ntug Au) lc¤t vze dgt Au. ònuh ûtuºt mkftuatR hÌttk Au ylu Ftlde ûtuºtltu rJftm :R hÌttu Au. Gþ.fu. vh W’thefhKle ymh Jæþ «r;fq¤ vze Au. 1950btk Nev rcÕz´dbtk Gþ.fu.ltu còh Ctd 38 xft n;tu. btºt 6 s J»to ct’ 1956btk ;u Dxelu 14 xft :R dgtu. 1955btk Gþ.fu. sd;lt fwj btuxh mtgfj Wðvt’llt 70 xft btuxhmtgfjtu cltJðþk nðþk vhkðþ òvtlem ylu Rxtjegl btuxhmtgfj cltJ;e fkvleytuyu ;uLþk btuxhmtgfj Wðvt’l jdCd ld½g cltJe ’eæþk.

huju fkvlelt fumbtk sub cLGþk ;ub "rlf ’uNtule DKe fkvleytu nJu vtu;tlt yÂM;ðJlu xftJJt btxu yurNgtlt ’uNtubtk vtu;tlt Wðvt’l fuL÷tu ltkFe hne Au. yt:e ;ublt vtu;tlt Bˤ ’uNbtk htusdthe Dxu Au. ylu yurNgtlt ’uNtubtk htusdthe J"u Au. yjc•t ;uble mtbu yuf Vrhgt’ yuJe :tg Au fu yt fkvleytu rJguxltb, fturhgt fu Cth;btk vtu;tLþk Wðvt’l mcftuLx[tfxhtu bthV;u fhtJu Au ylu ;uytu ytvKt ’uNJtmeytuLþk ChÃËh Ntu»tK fhu Au ylu ;ublu Fhtcbtk Fhtc vrhÂM:r;btk ftb fhJtle Vhs vtzu Au. yburhftle DKe fkvleytu mtbu ytJe Vrhgt’tu WXe Au. ;u:e Cth;- ael suJt ’uNtuyu yt mcftuLx[t¾xhtu Wvh bsqhtult rn;tule ò¤JKe fhJt fXK Nh;tu jt’Je vzNu. J¤e Wvhlt fumbtk:e cu ctc;tu MvÐ :tg Au fu rc{xlbtk GþrlJrmoxe vtu;tle Vtsj sbel W¼tudtulu Ctzu ytve Nfu Au ;u:e W¼tudtu mt:u Drl»X mkck"tu ctk"e Nfu Au. ceswk Cth; rc{xllt yluf W¼tudtulu ytvKt ’uNbtk ytf»teo Nfu ;ub Au.