ytmvtm

Ntne’ ytr£’e rJhwØ Cth; ylu BþNhoV rJhwØ blbtunlrmkn
vtrfM;tle r¢fux xeb ytJe, vztuNe mt:u mthtmthelt mkck" htFJtlt ytgtm-«gtmlt vrhKtbu nJu r¢fuxlt cntlu ytÔgt Au «BþF slhj BþNhoV& ~þk ytve sNu? ~þk jE sNu? ylu ytsu r’Õnebtk S;Nu ftuK?

btKm Dh c’je Nfu, Nnuh, htßg ylu ’uN c’je Nfu, vK vztuNelu c’je Nf;tu l:e,yub ztÌtt btKmtu fne dgt Au. yu:e c"tlu fnuJtGþk Au fu vztuNelu c’je l Nftg, Mþ"the l Nftg ;tu ;ule mt:u mthtmthe htFJe Dxu... Cth; ’uN vztuNe mt:u mtht mkck"tu htFJtlt ;btb «gtmtu yt’gto Au, ;ult vrhKtbu ael mt:u mebt-«§ g:tJ;T htFelu "k"tu"tvtu J"thJtlt fhthtu :gt Au, :tg Au. ;uJe s he;u vtrfM;tl mt:u ’tuM;e cZtJJt ©eldh- BþÍTÍVhtct’ cm muJt lu ;u vnujt:e r¢fux rzÃjtubmeltu ;th òuztg Au.

vztuNe mt:u mtht mkck"tu rJfmtJJtlt ;btb «gtmtulu vdju hbtE r¢fux xuMxbua ylu Jl-zu rmrhÍ, su nS FujtE hne Au ylu ytsu hrJJthu AuÕje Jl-zu Au. vtkabtk:e cu Cth; SðGþk lu ºtK vtrfM;tl SðGþk Au. vtrfM;tl Fht y:obtk SðGþk Au ylu ;ubtkg ~þ¢Jthu ftlÃþhbtk hbtguje buabtk ;tu vtrfM;tlu y’TÇþ;- ymt"thK hb; fhe c;tJe ylu mtrc; fhe ’eæþk fu Cth;eg WvFkzbtk BþðmÆelt btbju, ;tft;, Juvthlt btbju Cth; dbu ;uÔþk MþvhvtJh clu Cju, vK r¢fuxlt bu’tlbtk vtrfM;tl mJuomJto Au. Ntne’ ytr£’eyu yufjtyu Cth;eg ctujhtulu nkVtÔgt ;u òuElu ftuE vK btKm Ntne’ vh rV’t l :tg ;tu s lJtE.

Fich yusLme Ft;u vnuje btao, 1980lt r’Jmu sLbujtu mtrncÍnt btunBb’ Ntne’Ftl ytr£’eyu øþhwJthu 45 ctujbtk m’e fhe 102 hlu vntukae vtkabe Jl-zu vtrfM;tllt øþkòbtk BËfe ytve n;e. ;ule hb;lu munJtd fu mael fu jthtle hb; mt:u vK l mhFtJe Nftg. òufu, Ntne’le mhFtbKe munJtd mt:u fht;t munJtd rdLltE dgtu ntuJtltu yuf ynuJtj bégtu n;tu. òufu mti:e Ízve m’e Vxfthltht cuxTmbul ;hefu ytr£’e jtht mt:u mkGþ¾; he;u ceswk M:tl "htJu Au. ydtWltu mti:e Ízve m’e VxfthJtltu rJ¢b vK ;ulu ltbu Au, ;uKu 1996-97btk lihtuce Ft;u ©ejkft mtbule Jl-zubtk 37 ctujbtk 11 Aødt ylu A atu¬t mt:u 102 hl Íqze ltÏgt n;t.

ftlÃþhle Jl-zubtk ;uKu lJ Aødt ylu 10 atuødt Vxftgto n;t. ytb ctujlu bu’tllt Auzt c;tJe ;uKu 94 hl cltÔgt ylu ctfelt 6 hl ;uKu ’tuzelu je"t lu m’e fhe n;e. yt ykdu BþkcEle jtufj x[ulbtk atj;e aatobtk ftuEyu «§ fgtuo fu, ‘;tu vAe Cjt btKmu J"thu yuf Aødtu bthe ’uJtu ;tu lu gth' ;tu ;ult yLþmk"tlbtk mtiht»x[lt yuf Jzeju fÌtwk nðþk, ‘‘E ;tu ’t’t, bu’tlbtk cux vgfzelu QCtu hegu ;tu xtkrxgtlt :tkCjt :E òg, nbßgt, yuxju Ctgztu A hl ’tugzâtu...'

mtae Jt; Au, btKm QCtu QCtu :tkCjtu :E òg, atj;tu-’tuz;tu hnu ;tu rJftm fhu. yt Jt; slhj vhJuÍ BþNhoV vK mbS dgt Au. yuxju r¢fuxlu cntlu Cth; ytJe dgt Au. htsfthKlt rl»Kt;tuLþk btlÔþk Au fu, BþNhoV btºt r¢fux bua òuJt l:e ytÔgt. ;uble r’Õne-Bþjtft;ltu nuðþ sw’tu Au. ;tu yLg fuxjtfLþk btlÔþk Au fu, BþNhoV 2001lt J»tobtk ysbuh NheVlt ’hcthbtk lntu;t sE N¾ât yuxju yt J»tolu r¢fuxlu cntlu ysbuh NheV sJt ytÔgt Au.

yu ;tu su ntug ;u, vK BþNhoV CjCjtlu ÇË veJztJu ;uJt aðþh htsfthKe ylu BþðmÆe Au ylu ;u ctc; ;ubKu ÃþhJth vK fhe Au, yu mt:u ;uytu MJCtJ:e ylu ftbftsu nS mirlf suJt ylu suxjt åþM; vK Au. NrlJthu sgÃþhlt mtkdtluh rJbtleb:fu veytEyult rJbtlbtk W;gto ylu ;h; s ;ubKu at-vtKe veJt ylu MJtd; MJefthJt ln´ htuftJtltu rlKog fhe je"tu n;tu ylu mbgmh ysbuh NheV vntukae sJt btxu Cth;eg nJtE ’¤lt nurjftuÃxh CKe «gtK fGþO nðþk.

rJbtle b:fu ;ublu ytJfthJt ytJujt htsM:tllt BþÏg«"tl JMþk"ht htsuyu fhuje ;ublt MJtd;le ;btb ;igtheytu suble;ub hne dE n;e. JMþk"ht htsulu vK btuk Jftme vh; sÔþk vzâwk nðþk. yt ftgo¢b btxu htsu Ftm r’Õne:e ytÔgtle òKfthe b¤e n;e, vK BþNhoVu slhjle rNM;:e rlKog fgtuo n;tu. Cth;btk ytJujt BþNhoV 69 sKle xeb jElu ytÔgt Au lu ºtK r’Jmle htsfeg bua hbJtlt Au, yub htsfeg Jðþo¤btk bòfbtk fnuJtg Au.

Cth; ylu vtrfM;tlle Aêe Jl-zu Cth; S;Nu, yuÔþk jdCd jtuftulu jtdu Au. yuLþk fthK yuÔþk Au fu, xuMx bua ©uKe sub mhCh :E dE yub Jl-zu rmrhÍ vK mhCh :E sNu. ‘‘jtu, vatm xft ;bthtlu vatm xft ybtht, ytvKu ;tu CtE jzÔþk l:e lu Ntkr; ò¤JJe Au...'' ytÔþk ;blu BþkcElt vtlJt¤tlt dÕju aatoðþk mkC¤tNu.

ftuK òKu fub, vtrfM;tl mt:u r¢fux hbJtle Jt; ntug fu Juvthle fu ft~behle, cLlu vûtu W•tuslt yuf mhFe Ôgtve òg Au ylu vAe r¢fux bua z[tu òg ;ub htsfeg hb;tu vK z[tu òg Au, yt fthKu s sl;tlu mkck" Mþ"thJt, rJfmtJJt, l¬h cltJJtle Jt;tubtk ‘z[tu, z[tu, z[tu' Nç’le çË ytÔgt fhu Au. mhn’le cLlu vthlt mtbtLg jtuftu mh¤- mns yt’tl«’tl RåAu Au. cu ’uN Jåau mh¤ ytJlòJl fhe Nftg yub RåAu Au, vK ;u mt:u fbhu Íqfe sRlu fht;t mbt"tltu cLlu vûtle sl;tlu MJeftgo l:e, ;tu jztE vK MJeftgo l:e.

htsfeg vûttulu ÃËAtu ;tu ;ublu vK jztE l:e òuE;e, sd;btk ftuElu jztE l:e òuE;e. rJµ ytsu mk’uN ÔgJnthbtk ytJuje Ízv ylu ymt"thK xufltujtuSlt rJftm:e cnw ltLþk cle dGþk Au, ytsu sd;btk ytvme b;Cu’ ÇËjtJelu yufceòlu jtC vntukau ylu vntukatzu yub Juvth-"k"t FejJJtle- J"thJtle ytJ~gf;t vh Cth BËftg Au ðgthu ft~behlu yuf ;tmkfbtk dtuXJelu yCuhtE Wvh BËfe ’uJtg ylu cu ’uN Jåau JuvthJKs J"u ;tu Cth;eg WvFkzltu rJftm yburhft- Gþhtuvlt «ÇþðJbtk dtczwk vzu yuJe yuf mt’e mbs mJoºt rJfme åËfe Au. yt Jt; BþNhoV vK mbS å˾ât Au. ;ublu yuf Jt; Mþvuhu mbòE dE Au fu 2001btk ;uytu ytd{t ytJujt ðgthLþk Cth; ylu ytsLþk Cth; cnw sw’wk Au. Cth; ylu ael vtu;tlt b;Cu’lu veX vtA¤ BËfe rJftm btxu nt: rbjtJu Au ylu Cth; MþvhvtJh clJtle r’Ntbtkd;e fhe hÌtwk Au ðgthu ;u ’uN mt:u mthtmthe htFJe cnw s ytJ~gf ylu jtC’tge Au, yub mbS dgujt BþNhoVle yt JF;le ctuze jukøJus sw’e Au.

mtbtLg he;u j~fhe dKJuN "thK fhJtLþk vmk’ fh;t vhJuÍ BþNhoV sgÃþh rJbtle b:fu W;gto ðgthu mVu’ fVle- vtgòbtlt vtuNtfbtk n;t. nfthtðbf rJathlthtytuyu fÌtwk nðþk fu mVu’ hkd ;tu yblltu hkd Au ylu vtrfM;tl ybl RåAu Au. ßgthu vtrfM;tlbtk yuf mbgu hts’q; hnujt S. vt:omthr:yu fÌtwk nðþk fu, ‘fwh;tu-vtgòbtu vtrfM;tlltu ytJtbe vtuNtf Au. yuf mbgu vtrfM;tllt mh;ts- yGGþcFtl ylu gtÌttFtl MËx-cwxltu vrùb vtuNtf vnuh;t. vAe m•ttbtk ÍwÕVefth ÇË•ttu ytÔgt, ;uytu vtu;tlu yJtblt lu;t dKtJ;t yuxju ;ubKu mtbtLg btKmle sub ytJtbe vtuNtf yvltÔgtu. ÇË•ttuyu vnugtuo yu fwh;tu-vtgòbtu yuxju yu ht»x[eg vnuhJuN :E dgtu.''

vhJuÍ BþNhoV yu ytJtbe vtuNtfbtk Cth;le ÇËrb vh W;gto Au ylu Cth;le sub vtrfM;tlbtk ònuh sl;tle hb; cle dguje r¢fuxle hb; òuJt ytÔgt Au ðgthu ytvKu r¢fuxle :tuze Jt; fhe jEyu. ftlÃþhle buabtk fhujt rJ¢b Wvhtk; Ntne’ ceò yluf rJ¢btu "htJu Au. VtMxuMx y"eo m’e vK ;uKu vtkabe Jl-zubtk s Vxfthe n;e. ;uKu 20 ctujbtk y"eo m’e fhe n;e. mti:e Jæþ Aødt vK ;uKu yt s buabtk Vxftgto n;t.

Ntne’le Jt;tu fh;e JF;u vtrfM;tllt VtMx-rbrzgb ctujh ltJu’- Wj nml htKtlu ÇËje l Nftg. vtkabe Jl-zubtk yu btKmu Cth;le curxkdle fhtuzhßsw ;tuze n;e. Cth;lt ’tJle NYyt;btk btºt mt; ytuJhbtk htKtyu mral ;ukzwjfh, rJhuL÷ munJtd ylu bnuL÷rmkn "tulele rJfuxtu FuhJe Cth;le mthtu ythkC fhJtle RåAt vh vtKe VuhÔGþk nðþk.

Cth; ’m hllt swbju nðþk ðgthu mralle rJfux vze n;e. yu JF;u 2.5 ytuJh :E n;e. rJhuL÷ munJtd vtkabe ytuJhlt ºteò ctuju ytWx :gtu n;tu, ðgthu Cth;ltu Mftuh 11 hlltu n;tu ylu mt;be ytuJhbtk bnuL÷rmkn "tule ytWx :gtu ðgthu Cth;ltu swbjtu 26 hlltu n;tu. htKtyu ’m ytuJhbtk 35 hl ytve ºtK rfkb;e rJfux bu¤Je n;e.

htKtltu ’uFtJ yt rmrhÍbtk m;; ltuk"vtºt hÌttu Au. òufu, Cth;ltu "czftu :Jtlu vdju fuÃxl htnwj ÷rJzlu «:b curxkd juJtltu ylu xtum Sðgtle ctc;btk :guje duhmbs ’qh fhJtltu yVmtum :;tu nNu. rm¬tu WAégtu ylu veale mh¾âtu, ÷rJz xtum òuJt rm¬t CKe dgtu ylu ;uKu fhujt mkfu;:e hrJ NtMºtelu duhmbs :E ylu ;uKu RLÍbtb Wj nf xtum Sðgtltu rl»f»to ftZTgtu n;tu. òu fu, ÷rJzu ÇËj Mþ"thJt snub; je"e ylu xtum ;uKu SðgtLþk ònuh :Gþk. mJthlt Cusle CeltNu vtrfM;tle VtMx ctujhtulu NYbtk veale b’’ b¤e ylu vea Mþft;t cuxTmbultulu jtC :gtu n;tu.

ytJtu s dtuxt¤tu BþNhoV su rJbtlbtk ytÔgt ;u rJbtl Wvh jdtztgujt Cth; ylu vtrfM;tllt ht»x[æJs ykdu vK :gtu n;tu. vtf «BþFLþkrJbtl sgÃþh rJbtle b:fu W;GþO ylu «BþF ysbuh NheV sJt hJtlt :gt ct’ rJbtle b:flt yr"ftheytult ægtlbtk ytÔGþk fu Cth;ltu ht»x[æJs ³"tu jdtJtgtu Au. fumheg hkd leau ylu jejtu hkd Wvh ntug yub æJs jdtztgtu n;tu. yt ykdu yuf b; yuJtu Au fu, ftuE ltlt yr"ftheyu BþFo he;u ylu cuCtlvKu æJs jdtzâtu ntuJtu òuEyu, ytbtk vtrfM;tllt ftuE y’uFt yr"fthele fNe s Dtjbuj ln´ ntug.

ytFe Jt;le òK :;tk yn´ vK ÇËj Mþ"the juJtE n;e. rJbtlbtk cuXujtk vtf yr"ftheytu ÇËjlt Bˤbtk sJtle snub; yt’he cuXt n;t. S. vt:omthr:yu fÌtwk nðþk, ‘‘BþNhoVlu yt Jt;le òK :Nu ylu yt ftb ftuE j~fhe yr"ftheLþk nNu ;tu ;ultu ;h; s ftuxo-btNoj fhtNu.'' yt Jt; ;ubKu f’ta bòfbtk fne nNu, vK htsfthKlt JnuKbtk fuJtu vÕxtu ytJNu ftuK mbS Nfu?

Cth;egtulu Aêe Jl-zu btxu mral, munJtd ylu "tule vtmu cnw s yvuûttytu Au, ;ub vtrfM;tleltdrhftulu BþNhoV vtmu ylu Cth;lu blbtunl rmkn vtmu yuJe ylu yuxje s btuxe yvuûttytu Au. mh’th blbtunl rmkn ylu slhj BþNhoV vtu;vtu;tle htsfeg bgto’t ylu ’ctKlu je"u yt buabtk C¤ðþk s fhu yuÔþk Jtkf’uFt;tytulu jtdu Au. ""thtu fu blbtunl rmkn ylu BþNhoV rJhtu"tCtme r’Ntbtk cux ylu ctuj jRlu WCt hnu ;tu? l ftuRlt hl :tg fu l ftuRlu rJfux b¤u. mhJtu cklu ’uN ylu «òlt n;t ðgtklu ðgtk s bua huVhe çþNu ytÔþk rV¾m´d fGþO ntug ;tu lJtR ln´. cLlu FuhFtk, BþðmÆe htsÃþhw»ttu MvÐ yrCdb, atuÏFe ÷rÐ, bsçË; d{ev ylu Mx[uEx cux mt:u hbu yuJe ~þCuåAt.