yimt Ce ntu;t ni !

fnuJt;t çþrØNt¤eytu yuÔþk btlu Au fu ytvKu yt sd; rJNu D½þk cæþ òKeyu Aeyu vK JtM;Jbtk nfef; Wjxe Au yt sd;btk m;; fkElu fkEf yuÔþk :gt fhu Au fu ytvKu fnuÔþk vzu & ‘‘yimt Ce ntu;t ni !¥¥ fu ‘‘ytÔþk fkE he;u clu ?¥¥ ytJe Dxltytu vnuje JF; Jtkaeyu fu ;ult rJNu mtkC¤eyu ðgthu ;u ytvKlu Ftuxe fu nkcd jtdu vK ;ult rJNu ‘rdlem çþf¥, ‘rhzrjÍ rcjeJ ytuh ltux¥, ‘rhÃju¥ fu «r;»X; J;obtlvºttubtk Jtkaegu ðgthu btlÔþk s vzu fu Dxlt mtae Au. ytsu ytJe s fuxjef Dxltytu rJNu Jt;tu fheyu.

‘çþf ytuV rjMx¥btk ’NtoÔgt Bþsc 1970btk vrùb sbolelt ytVlcflt yuf ’JtFtltbtk d{uxe czwob ltble brnjt «Mþr; btxu ’tFj :E n;e. «Mþr; ;tu chtch he;u :E dE lu ;ult cu òuzft ct¤ftu vu’t :gt vK ßgthu lmuo ;u cu ct¤ftulu ;ule bt;t yuxju fu d{uxelu ’uFtzât ðgthu ;u cu ct¤ftulu òuElu d{uxe cuCtl :E dE. fthK yu nðþk fu ;ubtklt yuf ct¤fle ðJat mVu’, ytFtu ytmbtle ;:t Jt¤ abf;t mVu’ n;t ßgthu ceò ct¤fle atbze ft¤e, ytFtu ÇËhe ;:t Jt¤ ft¤t n;t. vtA¤:e ;vtm fh;tk Fch vze fu d{uxeyu yuf s r’Jmu cu Ãþhw»ttu mt:u Ntherhf mck" ctkægtu n;tu. ;ubtkltu yuf sbol Ôgtvthe n;tu ßgthu ceòu led{tu (ft¤tu) yburhfl rmvtne n;tu. ctujtu fnuÔþk vzulu yimt Ce ntu;t ni ? ytJe s yuf yi;ntrmf Dxlt ‘çþf ytuV rjMx¥btk Au. Mþ«rmØ mtrnðgfth btfo xTJuElltu sLb 1835btk :gtu n;tu. yt s J»tuo nujeltu æËbfuðþ vK ’uFtgtu n;tu. btfo xTJuEl yuÔþk fÌtt fh;t fu ßgthu yt nujeltu æËbfuðþ Vhe:e Ã\ÚJe vh ’uFtNu ;u J»tuo bthw B\ðGþ :Nu. 1910btk nujeltu æËbfuðþ Vhe:e ’uFtgtu ylu ;u s J»tuo 21 yur«ju, btfo xTJuEl B\ðGþ vtBgt.

;blu ftuE ÃËAu fu ;bu ntpÂMvxjbtk ’’eo ;hefu bn•tb mbg hÌttu ntug ;uJt ftuE Ôg¾;lu ytu¤Ftu Atu Fht ! ;tu f’ta ;bu sJtc ytvtu nt nwk VjtKt btKmlu ytu¤Ïþk Awk ;u 10, 20, 30, 40 fu 50 J»to Mþ"e ntpÂMvxjbtk n;t. vK òu ;blu ftuE yub fnu fu 100 J»to Mþ"e ntpÂMvxjbtk hnulth Ôg¾; Au ;tu ~þk ;bu btltu Fht ? ;t. 24-11-1990lt htus rnk’wM;tl xtEBmbtk yuf mbtath AtvJtbtk ytJujt. su Bþsc fwbthe bt:to luÕmllu yburhftlt ytuntgtu Mxuxlt ftujkcm Mxux EÂLMxxâwx ytpV Vecuj btELzuzbtk ºtK J»tole Qkbhu E.m. 1857btk Ch;e fhJtbtk ytJuje. btlrmf he;u yMJM: yuJe bt:to jdCd 100 J»ttuo Mþ"e ntpÂMvxjbtk hne. htudtule s Jt; lef¤e Au ;tu xtEBm ytuV EÂLzgtbtk ;t. 26-09-89lt htus yuf htude ct¤f rJNu mbtath n;t. ;bu ;bthe dtze vtfo fhelu ¾âtkf òJ ylu vtAt ytJtu ðgthu swytu fu ftuE ct¤f ;bthe vux[tujle xtkfebtk l¤e ltFelu ftuE ftuf fu vuÃme veðþk ntug ;ub vux[tuj ve hÌttu Au ;tu ~þk ;blu mtåþk jtdu Fhwk ? vK yt Au nfef; ! bjurNgtle W•thu ytJujt funtz htßgltu 6 J»toltu ct¤f r"øþhtsl vux[tuj veyu Au ;:t vux[tuj l b¤;tk cuaul lu øþMmu :E òg Au. ztp¾xhtuyu ;ule ;vtm fhe lu ;ult yt htudlu fthKu ;ult Nhehbtk ftuE s ntrl :E l:e lu ;u ÃËKo MJM: Au ;uÔþk ònuh fGþO nðþk. ðgth:e ;u ythtb:e vux[tuj veyu Au.

ytùgobtk ltFe ’u ;uJe Dxltytultu Ckzth yuJt ‘rdrlm çþf¥le vK fuxjef Dxltytu òuEyu, btuMftule rlfturjMfe rbrlMx[e 27 Vuçþ{ythe, 1782btk jFuje Dxltlu yt"thu mti:e Jæþ ct¤ftu vu’t fhJtltu huftuzo Vuztuh JtrmÕguJ (1707-1782)le cu víegtubtk:e vnuje víelt ltbu Au. 1725btk sLbujelu 1765btk B\ðGþ vtbuje ;u Mºteyu vtu;tlt SJlbtk 69 ct¤ftulu sLb ytvujtu subtk:e 67 ct¤ftu SJ;t hnujt. ;uKu 16 JF; òuzft, 7 Jth ºtK-ºtK ct¤ftu ylu athJth ath-ath ct¤ftulu sLb ytvujtu. sLble s Jt; lef¤e Au ;tu sLb;theFle vK Jt; fhe jEyu. yburhft 4 swjtE, 1776btk ytÍt’ :Gþk ;ult 100 J»to vAe 4 swjtE, 1876lt htus LGËgtufolt rJjrbkdxl Nnuhbtk rJrjgBm ltblt Ôg¾;ltu sLb :gtu. ;ult Ãþºtltu sLb 4 swjtEyu :gtu, ;ult vtiºtltu sLb 4 swjtEyu :gtu ;:t ;ult «vtiºt huÕV cxltu sLb vK 4 swjtE 1982lt r’Jmu s :gtu.

ytJtu :tuzef dBb;le vK Jt;tu fhe jEyu. ‘yburÍkd çjLzmo¥btk yuf Dxltltu WÕjuF Au. bi¾mftule yuf sujbtk:e 50 fu’eytuyu mtBËrnf he;u CtdJtle gtuslt cltE. ;uytuyu ÏËc s øþÃ; he;u gtuslt cltJe ylu yuf Mþhkd cltJe. ;uytu CtdJtbtk mV¤ vK :E dgt vK MþhkdLþk BþF Ftujelu ßgthu ;uytu yuf-yuf fhelu cnth ytÔgt ðgthu c"t-jdCd cuCtl suJt :E dgt. fubfu dK;hebtk ÇËj fhJtlu fthKu ;uytu Mþhkd Jtxu ßgtk cnth lefégt n;t ;u yuf Lgtgt"eNltu ftuxoYb n;tu. ;u ftuxobtk vtAtu yuf fum vK atj;tu n;tu. Lgtgt"eNu ytd¤le mò Wvhtk; CtdJtle mò òuzelu c"tlu vtAt sujbtk btufje ’e"t. yt ;tu Jt; :E øþludthtulu mò :Jtle vK øþlt fhelu Aqxe òg ;uJe vK ytùgofthf Dxltytu Au. ‘d{uxuMx ¢w¾m¥btk ytJe s yuf Dxltltu WÕjuF Au. Julufwyujtle vtprjmu ðgtklt fwÏgt; øþkztlu vfzJt btxu Jtphkx fZtÔgtu. ;ulu vfzJt vtprjm ;ult Duh vntukae. nJu vtprjmlt ’wCtoøgu ylu vujt øþkztlt m’TCtøgu ;uLþk bftl JuluÍwyujt ylu ftujkrcgtle mebt vh nðþk. vtprjmu ztphcuj Jdtzâtu vujt c’btNu cth½þk FtuÕGþk lu ’tuzelu vtu;tlt cuzYbbtk vntukae dgtu. su ftujkrcgtle mebtbtk ytJ;tu n;tu. ðgtk:e ;uKu Vtul fhelu vtu;tlt Jfejlu ctujtÔgtu. nJu dBb;le Jt; yu Au fu ;ule vh su ythtuv jdtJJtbtk ytJujtu ;u ftujkrcgtbtk mòvtºt l n;tu. yt:e vturjm ;ulu vfze Nfe lrn.

:tuzwkf rJ»tgtk;h fhe hb; sd; rJ»tu Jt; fheyu. r¢fuxlu mtu J»to :gt ;ule gt’btk bujctulobtk E.m. 1977btk N;tç’e xuMx buaLþk ytgtusl fhJtbtk ytÔGþk. ytLþk vrhKtb yu ytÔGþk fu ytuMx[urjgtyu EkøjuLzlu 45 hl:e nhtÔGþk. bòle Jt; yu Au fu 100 J»to vnujtk E.m. 1877btk hbtguje mti «:b xuMxbuabtk vK ytuMx[urjgtyu EkøjuLzlu 45 hl:e s nhtÔGþk nðþk. Fujfq’le s Jt; fheyu ;tu ftuE vK hb;btk v’f fu Eltb bu¤JJt ;u hb;btk Ctd ;tu juJtu s vzulu Cjulu ;u yr;rh¾; fu yufMx[t Fujtze ;hefu fub l ntug. vhkðþ òu ftuE Fujtzelu Dhu cuXt s yk;ht»x[eg v’f b¤u ;tu ;bu ~þk fnuNtu ? E. m. 1962btk yurNgtE Fujbtk Cth;eg ntpfe xeblt dtujfevh ;hefu yth.yu. r¢Mxele vmk’de fhJtbtk ytJe. vK AuÕju AuÕju rJ’uNe Bþ÷tlt yCtJu r¢Mxe mt:u sE N¾ât lrn. òft;tobtk vtrfM;tl rJhwØ VtEljbtk Cth;le nth :Jtle Cth;lu hs;ak÷f s bégtu ylu ytb ßgthu Cth;le xeb vtAe ytJe ðgthu r¢Mxelu Dhu cuXtk s hs;ak÷f b¤e dgtu. ytlt fh;tk vK Jæþ ytùgole Dxlt 1936btk crjolbtk ytgturs; ytpÕbrvfbtk cle n;e. brnjtytule 100 rbxhle ’tuzbtk ÃËJo ytpÕbrvf rJsu;t vtujukzle MxujtJtÕmle S;Jtle ÃËhuÃËhe ytNt n;e vK ykr;b mbgu yburhftle nujl MxeVukm S;e dE. vtujuLzlt jtuftu ÏËc s øþMmu :gt lu ;ubKu rJhtu" fhe ythtuv jdtÔgtu fu nujl Mºteytult JuNbtk Ãþhw»t Au. ;eJ{ rJJt’ :gtu. ath fjtflt Jt’ - rJJt’ vAe brnjt yr"ftrhytu mtbu nujlu rlJoMºt :Ôþk vzâwk lu ðgthu s MJefthJtbtk ytÔGþk fu ;u brnjt Au lu ;u vAe s ;ulu rJsu;t ònuh fhJtbtk ytJe. ctujtu fnuÔþk vzulu ‘‘yimt Ce ntu;t ni ?¥¥