jtufSJlltk btu;e

fjt«ube ykd{us ybj’th suBm buf bztuo
vtu;tlt ckdjtbtk fbtkdhe C´; raºttu ’tuhtJlth

fjt, mkMfth ylu mkMf]r;le ÷rÐyu øþsht;ltu òu ftuE mB\Ø «’uN ntug ;tu ;u fåA ylu mtiht»x[ Au. fåAe fjt ylu mkMf]r;yu rJµChlt fjt«ubeytuLþk ægtl FukåGþk Au. ftbKdthtu fåA «’uN Ctidturjf he;u øþsht;, mtiht»x[:e rJÏËxtu vze dgujtu ntuJt:e fåAe «òlt jtufmkMfth ylu jtufmkMf]r;yu ytdJe Ct; WvmtJe Au. yt jtufmkMf]r;btk SJltht btlJeltu rbòs yltuFt «fthltu Au, yule «;er; ytvKlu fåAe fjtfthedhe ylu fåAe fbtkdhe Nijelt C´;-raºttubtk òuJt b¤u Au. sqlt ft¤u fåAe fbtkdhtu bkr’htu ylu Dhle r’Jtjtu vh su vhkvrh; Nijeltk raºttu fh;t ;u fbtkdhe Nijeltk raºttu ;hefu Ïgtr; vtBgtk Au.

fbtkdhe Nijelt AuÕjt òKe;t ra;tht mtjubtb’ ÇËs ldhlt AuJtzu ytJujt yuf SKoNeKo fqctbtk fuLmhlt htud:e hectElu mlu 1981btk sLl;Nel :gt yule mt:u fbtkdhe ra;thtytultu òKu fu ytFtu Gþd yt:be dgtu. fåAle ytsu mtJ ÕþÃ; :E dguje yt f¤tvhkvht SJ;e hnu yulu btxu mhfthu fu mbtsu ftuE s «gítu l fgto. «òrfg W’trml;tlu fthKu ’tYK dhectEbtk SJl rJ;tJelu mtjubtb’u vtu;tLþk SJl ÃËhwk fGþO. ytvKu bl øþsht;le mkMf]r; fu fjtLþk BËÕg ‘dtbltu dtph ylu vt’hLþk ;eh:¥ suxÕþk s Au. vhkvrh; fjtLþk BËÕg ytvKu l:e mbs;t yuxÕþk rJ’uNeytu mbsu Au. yn´ ytsu bthu Jt; fhJe Au 185 J»to ÃËJuo fåAe fbtkdhe Nijelt C´;raºttu vh ytu¤Dtu¤ :E slth yuf ykd{us ybj’thle.

yt ybj’th ceòu ftuE ln´ vK RMx Rkrzgt fkvle ;hV:e fåAlt fjufxh ;hefu Vhs còJJt ytJujtu GþJtl sJtkb’o ykd{us fuÃxl suBm bpfbztuo n;tu. mlu 1818btk ykòhbtk bpfbztuoyu cu bt¤ltu ckdjtu vtu;tlt zB£ebtklt bftlle rJrNÐ Zcu aKtJujtu. yk’h:e Vh;e vhmt¤Jt¤t yu mt’t ckdjtbtk ;ult leault bæg Fkzle athu r’Jtjtu ;uKu fåAe fbtkdhe raºttu:e ra;htJuje Au. htb-htJK GþØ, yNtufJlbtk me;t, jkft’nl, dtuJ"ol"the f]»K, ftldtuve, nÂM;GþØ B\dgt Jduhu ÷~gtu ylu vûteytu ;:t VqjJujlt ytfthtu:e mCh Chuje yu C´;tu bltunh ’uFtg Au. yufmtu lu vkatme J»to ÃËJuolt yu hkd’Neo C´;. raºttu ;u mbgle jtuff¤tltu yåAtu ra;th ytvu Au. bpfbztuole fjtr«g;tLþk yn´ ’Nol òuJt b¤u Au. E. m. 1813lt Vuçþ{ythe btmbtk fåAlt ftkXu vnujeJth W;hujt bpfbztuoyu :tuzt Jhmbtk øþsht;e Ct»tt vh mthtu ftçË bu¤Je je"tu. yu ;hVlt jtufSJlltu yÇgtm fhe ;ublt ÔgJnth ylu he;Ct; òKe «òltk bl htS fhJtle f¤t nM;d; fhe, su ;ult fjtvthÏþk Ôgrf;ðJ ;ubs fåAle M:trlf mkMf]r; «ðgule ;ule atnltle mtûte ÃËhu Au. fåAlt «Ktrjftd; fbtkdh raºtfthtu vtmu vtu;tlt ckdjtbtk fhtJuj C´;raºttu, bpfbztuoLþk M:trlf jtuffjt «ðguLþk vûtvt;e JjK ;ule mkJu’lNej;tle yuf rmrØ juFe Nftg.

suBm bpfbztuolt SJl mt:u yluf f:tytu òuztguje òuJt b¤u Au. fåAe fjt ylu mkMf]r;ltu atnf bntl BþðmÆe yuJtu yt GþJtl fjufxh ;hefu fåAbtk ytÔgtu ;u vnujtk mtæþctJtlt JuNu ykòhbtk ytÔgtu. yn´ ytJelu bt"JhtgSlt bkr’h lSf æËKtu "FtJelu vze hnu;tu. ctJtlt JuNu ;uKu ðgtklt jtuftule, htsfthKle ylu M:trlf vrhÂM:r;le hsuhs btrn;e bu¤JJt btkze. jtufSJlltu yÇgtm yt’gtuo. CtkdeðËxe fåAe ctujebtk mtilu ytu¤FJt btkzâtu. dtuhtu Jtl ylu bt:u ÇËht Jt¤lt jxwrhgtk òuElu ykòhlt jtuftu yulu ÇËrhgt jxwrhgt ctJtlt ltbu ctujtJJt btkzgt. yt ÇËrhgtu ctJtu jtuftu mt:u ÏËc s n¤eb¤e dgtu. yu vAe yuf r’Jm yuftyuf ykòhbtk:e y÷~g :E dgtu.

:tuzt brnltytu vAe E. m. 1817btk yt ÇËrhgtu jxwrhgtu ctJtu fåAlt fjufxh suBm bpfbztuo ;hefu ykòhbtk ytÔgtu. ykòhbtk yu mtilu ytu¤F;tu. jtuftu yulu lntu;t ytu¤F;t. yu ftjeDuje fåAe ctujebtk jtuftu mt:u Jt; fh;tu. jtuftulu ltb:e ctujtJ;tu. yu ft¤u lt;ò; ylu Qkalealt Cu’tu Cthu n;t. fjufxh suJe Wåa ntuÆt vh cuXuje Ôgrf; htg, hkf mtilu n¤ub¤u yu:e jtuftulu yult ;hV yvth jtdKe :Jt jtde. fåAe btzwytu vtuhmejt ylu fjt«ube ntuJt:e ;uytu vtu;tltk Dhcth ylu htahaejtlu fjtfmc:e bZ;t n;t. ytJt mtik’go«ube fåAeytultk nigtk S;Jtk ntug ;tu ;uble hnuKe-fhKe ylu Dhcth suJtk s Dh, ytuhzt ylu ytJtm mòJelu hnuÔþk òuEyu yuÔþk ;thK bpfbztuoyu ftZGþk.

yu vAe yuKu fåAe DhDtxele M:tvðg vhkvht «btKu ckdjtu cltJe ckdjtle yk’hlt Ctdu NKdth, bkzl fhtÔgtk ;u fåAe Dhtubtk ntug ;uJtk s fhtÔgtk. fåAe fbtkdh ra;thtytulu ctujtJelu fbtkdhe Nijelt raºttu fhtJe ckdjtlu ’uNe nJuje suJtu cltJe ’e"tu. vtu;u EmtE"beo ntuJt A;tk ckdjtle C´;tu vh ;¤v’ ra;thtytule nigtMËÍ ylu ytJz; yLþmth htbtgK ylu bntCth;lt raºttu fhtÔgtk. yt raºttu òu;tk s ytvKlu Ïgtj ytJe òg fu bpfbztuolu ;¤v’e jtuffjtytubtk fuJe Qkze yrCÁra n;e ?

jtuff¤tlt «Fh raºtfth CtJldhlt ©e Ftuze’tm vhbthu «Fh jtuffjtrJ’T ©e htbrmknSle mt:u bpfbztuolt ckdjtltk C´;raºttultu Qkztu yÇgtm fhe yule «r;f]r;ytu ;igth fhe Au. ;uytu jFu Au fu ‘ykòhbtk bpfbztuolt ckdjtLþk rJNt¤ r’JtlFtLþk Au. ;ule athug C´;tulu bjtbtlt åËlt:e jme jZelu jeme fhe ;ult Wvh raºttu ytjuFtÔgtk Au. 185 J»to vAeyu yubtk:e fåAe fbtkdhe jtuff¤tLþk mtik’go òKu fu mt’ vtze QXu Au.

fbtkdhe Nijeltk yt raºttu htbf:t, f]»Kjejtltk ;ubs jtirff he;rhJtsltk ;ubs MþNtuCl bkzlltk Au. ;ultu Bˤ nuðþ ;tu ckdjtle mVu’ r’Jtjlu mtik’gobZe cltJJtltu Au. fåAe fbtkdhe ylu jtirff vhkvhtbtk yuf rhJts yuJtu Au fu htbf:tLþk ytjuFl «tgN& W•thle r’Jtju s fhtg. yu he; vhkvht Bþsc ytu;htr’ r’Jtju htJKle jkft ra;he Au. hkdtJx ylu huFtle c¤J•th;t mhFe Au. ÃËJole C´;le sbKe ctsw htòle ltdvkabe fu ’Nuhtle mJtheLþk ra;htbK, «;efltu æJs, mt:u rmknbtuhwk ylu Jabtk MËgo-ak÷lt «;eftu ytjuÏgtk Au. vrùble C´; Wvh htsJeytult NtuFle hb; yuJe nt:eytule mtXbthe Au. leault Ctdbtk fåAe Ch; vhkvhtltu NtuCl çþëtu ylu ;ule ytmvtm NtuClJuj ae;he Au. ;ule leau JåatuJa mtbmtbtk btuZtk htFujt cu rmknLþk bpfbztuole CtJltLþk «;ef vÚ:h vh fkzthtguÕþk Au, su ÃþÁ»tt:o«uhf SJlmk’uN ytve hnu Au.

bpfbztuolt ckdlt raºttule ceS yuf rJNu»t;t vK Ftm ltuk"Jt suJe Au. fåAe fbtkdh ra;tht "buo Bþmjbtl ntuJt A;tk ;uytu rnk’w"bodk{:tu:e Mþvrhra; n;t. htbtgK, bntCth; ylu CtdJ;Tle f:tvhkvhtlt ;uytu ÃËhuÃËht òKfth n;t. htsJe he;Ct; ylu jtirff rhJtòult mtbtrsf raºttu ;ubs jgjt-bsLþk ylu Ztujt-bthwle «Kgf:tlt «mkdtu vK yubKu hmÃËJof ytjuÏgt Au. raºttult ytjuFtu ylu vtºttuLþk mkgtusl jtirff «fthLþk Au. "tu¤e C´; Wvh raºtfthtuyu ;¤v’ d{tBg «fthlt hkdtultu s Wvgtud fgtuo Au, subtk jtj duhw, ve¤e btxe, ft¤tu ftgtu, leje d¤e ylu nh;tj ytxjtk hkdtubtk:e ;ubKu rJrJ" hkdgtuslt:e hkdtJxe fhe Au. htbf:t ylu f]»Kjejtltk raºttultk hkdtule halt ylu ;usMJe;t ytkFlu dbu yuJe Au. htb, jûbK ylu òlfeltu vnuhJuN ;ðftjel fåAe Mºte-ÃþÁ»t suJtu s Au. yt raºttubtk hkdÃþhKe yuJe ;tu Mþk’h fhJtbtk ytJe Au fu Mºteytult DtDht ylu ÃþÁ»ttult ykdhFtk òKu fåAe bNYltk l ntug ;uJtk jtdu Au.

ytJt fjtÃËKo ckdjtbtk hnu;t fjt«ube fjufxh bpfbztuo fåAlt ÏËKu ÏËKu Vh;t. hig;lu htS htFJt btxult Wvtgtu rJathelu yulu ybjbtk BËf;t. GþJtl yr"fthelu ytxje "dN:e jtufrn;Lþk ftgo fh;t rlnt¤elu ðgtkle «ò ÏËc htS :;e. bpfbztuo vtu;tlt ckdjt vtmu ytJuje cthtfle ytd¤ yuf cuXf Wvh cumelu hig;le htJ mtkC¤;t ylu Lgtg ;tu¤;t. «òlu vhuNtl fh;tk ;ðJtulu mÉ l~g; fh;t.

fjufxhle ftbdehe ct’ ;uytu rc{xeN vturjrxfj hurmzLxlt sJtc’th ntuÆt vh rlbtgt. Cthu btuxe sJtc’the mt:u ;uytu Wlt¤tlt "tub"F;t ;tvbtk fåAlt dtbztkytultu «Jtm fh;t. "tzvtzwytulu Íçcu fhe jtuftubtk Ntkr; M:tv;t. ytb ÎËb;t ÎËb;t fåAlt ytðgkr;f ÃËJo Auzu :t½þk ltFJtle gtuslt Dze hÌtt n;t. ðgtk ltlt hKlt ftkXu yuftk; hKJdztbtk Jh½þvehle sdt ytd¤ yulu ftujuht jtøþ vzgtu. ;tðftjef ;cece mthJth b¤e Nfu yub lntuðþk. DhdÚÚþ ’Jtytu fthd; l leJze. bpfbztuolu btu;le ytdtne b¤e åËfe. yuKu MJM: blu Jej cltJelu su M:¤u vtu;tLþk B\ðGþ :tg ;u M:¤u ’VltJJtle MËalt fhe. E. m. 1820lt htus 35 J»tole swJtl Jgu ;ultu ’untk; :gtu. jtufJtgft yuJe Au fu Jh½þvehle sdtbtk Ftxjtu Zt¤elu MËE Nftðþk l:e. btk’de ’hBgtl bpfbztuo ðgtk Ftxjtbtk MË;tu ylu Jh½þvehle ytbLgt l htFe btxu yft¤u btu;lt btukbtk ntubtE dgtu. ytsu Jh½þvehlt bkr’hlt mtkrlægbtk bpfbztuole fch ylu Aºte ytJujt Au. fch vhle µu; ;f;ebtk yt «btKu jFtK b¤u Au.

IN MEMORIUM

Captain James Mac Murdo

First British Political Resident in Cutch

Died of Cholera at warnu, on 28th April - 1920