bulusbuLx

ytR.yub.yuV. vtmu Jirµf y:ofthKLþk bulusbuLx fhJtle rcjfwj ytJz; l:e

2001lt J»toLþk y:oNtMºtbtk ltucuj «tRÍ ftujkrcgt GþrlJrmoxelt y:oNtMºtlt «tuVumh òumuV MxedjeðÍlu béGþk. ;ubKu mt; J»to Mþ"e «urmzuLx ¾jeLxlle ftWÂLmj ytuV Rftultubef yuzJtRÍmolt Jzt ;hefu ftb fGþO. 1997:e 2000 Mþ"e JÕzo cukf (suLþk ytÏþk ltb RLxhluNlj cukf Vtuh hefLMx[¾Nl yuLz zuJjvbuLx Au)lt aeV (Jzt) RftultubeMx ;hefu ftb fGþO. 1997le mtjbtk ÃËJo yurNgtlt ’uNtubtk dkCeh ltKtkfeg fxtufxe mstoE ;u JF;u ;uytu JÕzo cukfbtk aeV RftultubeMx ;hefu ftb fh;t n;t. hrNgtyu mtBgJt’e y:ofthKbtk:e còhJt’e y:ofthK ;hV mk¢tr; NY fhe ðgthu ;uytu «umezuLx ¾jeLxllt ytr:of mjtnfth n;t. yn´ ltuk"Ôþk òuEyu fu mtBgJt’e ael yt mk¢tkr; mV¤;t:e NY fhe N¾âwk vhkðþ hrNgtltu ;ubtk "czftu :gtu. hrNgtLþk y:o;kºt ytR.yub.yuV.le mjtn:e ðËxe vzâwk Au.

yt juFfLþk 2002btk ‘øjtucjtRÍuNl yuLz Rxm zemfLxuLxm¥ ltbLþk ÃþM;f cnth vzâwk. JiµefhKlu ylu Jirµf rJftmlu yk’h:e rlnt¤ltht ;uytu ntuJt:e ;ubLþk ÷rÐrck’w dkCeh;t:e juJtjtgf Au. ;uytu jFu Au. ‘‘blu ytr:of rJftmle ctc;btk nkbuNt hm vzâtu Au ylu buk su ftkE òuGþk ;ult:e JirµfhK ylu rJftm btxult btht b;rck’wbtk ytBËj vrhJ;ol ytÔGþk. buk yt ÃþM;f jÏGþk fthK fu ßgthu nwk JÕzo cukfbtk n;tu ðgthu buk JiµefhKle rJfm;t ’uNtu vh vzuje «akz rJltNf ymhtu «ðgût rlnt¤e n;e. Ftm fhelu rJfm;t ’uNtubtk hnu;t dhec btKmtu vh ;ule rJDt;f ymhtu vze Au. ytltu y:o yu l:e fu nwk JirµfhKltu rJhtu"e Awk. Jirµf y:ofthKtuLþk mkfjl :tg ylu Bþ¾; Ôgtvth mtbult yJhtu"tu (x[uz cuheymo) ’qh :tg ;tu ;u jtCfthe Au. JiµefhK ’wrlgtlt ’huflu ylu Ftm fhelu dhectulu mB\Ø fhJtle ûtb;t "htJu Au, vhkðþ ytb :tg ;u btxu yðgth Mþ"e JiµefhKLþk su he;u bulusbuLx :Gþk Au ;u dhec ’uNtu btxu rJltNfthe mtrc; :Gþk Au. Ftm fhelu ytk;hht»x[eg Ôgtvthe fhthtu, suKu Ízv:e Ôgtvthe yJhtu"tu ’qh fgto Au ylu su he;u dhec ’uNtu vh ytr:of ler;ytu Xtufe cumtze Au ;ulu Vhe rJathJtltu mbg ytJe dgtu Au. buk btht JtprNkøxllt rlJtm ’hBgtl («umezuLxlt ytr:of mjtnfth ;hefu ;:t JÕzo cukflt aeV RftultubeMx ;hefu) òuGþk fu DKeJth y:ofthKlu c’ju htsfthK ylu rJathmKe (ytRzeytujtuS)lu yt"thu rlKogtu juJt;t n;t. ytlu fthKu yuJt yJ¤t rlKogtu juJtgt suKu «§tu WfuÕgt s ln´. ;u m•tt vh cuXujtlt ÷rÐrck’w mt:u ;ubs ;ublt rn;tu mt:u buuu¤ Ft;t n;tk.¥¥

òumuV MxedjeLÍu yt ÃþM;fbtk JiµefhKlu rJfm;t ’uNtu vh ;ubs ÃËJo mtBgJt’e ’uNtu vh szCh; suJe rJathmhKe, sulu JtprNkøxl ftuLmuLmm fnuJtg Au ;u Xtufe cumtzJt btxu ytR.yub.yuV. (RLxhluNlj btulexhe Vkz)le ChÃþh xeft fhe Au. yt ÃþM;fbtk ;ubLþk BþÏg ;thK ~þk Au ? ‘‘ytR.yub.yuV. ;ult rbNl (ægug)btk rl»V¤ dGþk Au.¥¥

juFfu rJµ Ôgtvth mkM:t (JÕzo x[uz ytuduoltRÍuNl) vh vK Cthu htu»t ’NtoÔgtu Au. sw’t sw’t ’uNtule sw’e sw’e vrhÂM:r;lu ægtlbtk htFelu mjtn ytvJtlu c’ju ytR.yub.yuV. mkM:tyu Bþ¾; còhJt’ ylu Bþ¾; Jirµf BËze nuhVuhtule rnbtg; fhelu 1997btk ÃËJo yurNgtlt ’uNtult y:ofthKtu ;tuze vtzât. yuf JF; yt ’uNtubtk (Ftm fhelu RLztulurNgt ylu :tgjuLzbtk) ;ubs yt vnujt 1989 ylu 1990lt ’tgftbtk jurxl yburhftlt ’uNtu (vuY, bu¾mftu, c{trÍj Jduhu)btk ytr:of ÏþJthe :E ylu ;u ’uNtult y:o;kºttu jdCd ðËxe vzât. ðgthu ;ublu cuXt fhJtle vK ;Æl Ftuxe mjtntu ytR.yub.yuV. îtht yvtE ylu ;u ’uNtule ytr:of fxtufxe DxJtlu c’ju Jæþ Qkze cle. juFf fnu Au fu ßgthu y:ofthKlu jd;t rlKogtu y:oNtMºtle he;u lrn vhkðþ htsfthKeg he;u ylu Ftm fhelu "rlf ’uNtult Ôgtvthe ylu ltKtkfeg rn;tulu mtaJJt btxu juJtg ðgthu ;u ’uNtult y:ofthKtu Jæþ Ctkde vzu Au. juFf JÕzo cukfbtk aeV RftultubeMx n;t. rJµbtk ytr:of ÂM:h;t mtaJJtle sJtc’the JÕzo cukfle ln´, vhkðþ ytR.yub.yuV.le Au.

c{uxlÔþzTÍ mkM:tytu &

JÕzo cukf ;:t ytR.yub.yuV.le halt ceò rJµGþØ ct’ :E. swjtE 1944btk yburhftlt LGþ nuBvNtgh htßglt c{uxlÔþzTÍ Ft;u Gþ.yul. btulexhe yuLz VtgltLmegj ftuLVhLm ChtE ;u JF;u yt cLlu "hFb mkM:tytu M:tvJtltu rlKog juJtgtu ntuJt:e ;uytu c{uxlÔþzTÍ mkM:tytu ;hefu vK ytu¤Ftg Au. 1930le Cgtlf Jirµf bntbk’e:e dChtgujt sd;u còhJt’le bgto’t òuE n;e. còhtu rl»V¤ dgt yuxju bk’e NY :E n;e. yt yLþCJ Vhe:e lt :tg ;u btxu ytR.yub.yuV.le halt sd;btk ytr:of ÂM:h;tlu M:tvJt lu ò¤JJt :E n;e. ytR.yub.yuV. ’wrlgtlt ;btb ht»x[tult ltdrhftult fhJuhtlt vimt:e M:vtE Au vK ;u ’wrlgtlt jtuftulu sJtc’th l:e, ;u btºt mÇg ht»x[tult ltKtk «"tltu ;:t mÇg ’uNtule heÍJo (muLx[j) cukftulu s sJtc’th Au. ytR.yub.yuV.btk btºt yufjt yburhftlu s Juxtu vtJh Au yu rnmtcu Gþ.yul. Mþhûtt mrbr; (subtk vtka ’uNtulu Juxtu vtJh Au) fh;tk vK ytR.yub.yuV. vh yburhftLþk yufvûte «ÇþðJ Au. ßgthu ytR.yub.yuV.le M:tvlt :E ðgthu Bþ¾; ylu yrlgkrºt; còhJt’ fuJt Cgtlf vrhKtbtu jtJu Au ylu ;ulu fuJe he;u ftçËbtk htFJtk òuEyu ;uJe ;ule rJathmhKe n;e. «rmØ rc{xeN y:oNtMºte fuRLmlt rJathtule ;ult vh «akz ymh n;e.

fuRLm Bþ¾; còhJt’e l n;t. ;uytuLþk ægug mkÃËKo htusdthele :eghe haJtLþk nðþk. ytsu ytR.yub.yuV.lt rJathtubtk 180 0 rzd{eltu VuhVth :gtu Au ylu ;u sd;lt ’huf ’uN vh vtu;tlt rn;tu mt"Jt Eht’tÃËJof fu vAe rJathmhKele sz;tlu fthKu Bþ¾; còhtu Xtufe cumtzJt btkdu Au. Bþ¾; còh ylu ytk;hht»x[eg Bþ¾; ltKtkfeg nuhVuhle jtfzeyu ;u c"tlu nkfthu Au. ;ulu je"u òumuV MxedjeJeðÍu ytR.yub.yuV.le CthtuCth xeft fhe Au ylu W’tnhKtu mrn; sKtÔGþk Au fu ;ule yJ¤e mjtnlu je"u ÃËJo yurNgtlt còhtu ylu y:ofthKtu fuJe he;u ðËxe vzât ylu fxtufxe n¤Je :Jtlu c’ju fuJe dtZe :E.

’huf ’uNle ytr:of fxtufxe rlJthJt ;ublu Bþ¾; còhJt’le jtfzeyu lt nkftg. y:ofthKlu Jud ytvJt mhfthtulu yuÔþk MËal :Ôþk òuEyu fu fhJuht Dxtztu, Ôgtslt ’h Dxtztu, ßgtk V¤’tge ntug ðgtk RL£tMx[¾ahbtk Fao J"thtu, ytlu c’ju ytR.yub.yuV. rJfm;t ’uNtule mhfthtulu csuxhe Ft" DxtzJtLþk, fhJuht J"thJtLþk, Ôgtslt ’htu J"thJtLþk MËal fhu Au. y:ofthKlt ûtuºttubtk ytlu ytr:of mkftualle (ftuLx[t¾Nlhe) ler; fnuAu. 1980lt ’tgftbtk yburhftlt ;u JF;lt «urmzuLx htultÕz hedl ylu rc{xllt Jzt«"tl btdtohux :uahu Bþ¾; còhle rJathmhKelu ytd¤ "vtJJt n’ fhe ltkFe. Gþhtuvlt JuÕVuh htßgtultu Ôgtv Dxe dgtu lu Wvhtk; dhec ’uNtu vh yt rJathmhKe Xtufe cumuztE. dhec ’uNtu fub btle dgt ? ;uytu btle dgt fthK fu ytR.yub.yuV.le ‘fLzeNltjexeÍ¥ MJefthtu fu ;ultu Mx[¾ahj yuzsMxbuLx «tud{tb MJefthtu ;tu s ;blu jtul ylu d{tLxTm b¤u. ytR.yub.yuV. ylu JÕzo cukf sw’e sw’e mkM:tytu Au. JÕzo cukf dhec ’uNtulu hM;tytu ylu ck"tu ctk"Jt suJt ftbtu fhJt btxu mntg fhu Au. ;uLþk ftb dhec ’uNtult ytr:of rJftmLþk Au. ßgthu ytR.yub.yuV.Lþk ægug rJµfûttyu ytr:of ÂM:h;t (Mxucejexe) M:tvJtLþk ;:t ò¤JJtLþk Au. vhkðþ nJu cLlult ftbtu yuftfth :E dgt Au. ;blu JÕzo cukf Zdjtck" jtul ytvu vhkðþ ;u btxu ;bthu ytR.yub.yuV.le fLzeNltjexeÍ (Nh;tu) MJefthJe vzu. JÕzo cukf vh ytR.yub.yuV. hts fhu Au ylu ytR.yub.yuV. vh yburhft hts fhu Au.

ytR.yub.yuV.le sz rJathmhKelt je"u vnujtklt mturJgux Gþrlgllu còhJt’e y:ofthK ;hV Jt¤Jtbtk mti:e btuxtu "czftu :gtu. hrNgtbtk còhJt’ ;tu lt s M:tve Nftgtu vhkðþ mturJgux hrNgt ylu ftkEf ykNu ÃËJo Gþhtuvlt mtBgJt’e ’uNtuLþk y:ofthK btVegtytult nt:btk sðþk hÌtwk. y:ofthKbtk jtka-Yµ; ylu øþltFtuheLþk «btK yln’ J"e dGþk ylu y:ofthKltu btuxtu Ctd ctxoh rmMxb vh atjJt jtøgtu. nS ÃËJuolt mturJgux hrNgtbtk yt fxtufxeltu yk; ytÔgtu l:e. ðgtk dhece J"e Au ylu B\ðGþ’h vK Jægtu Au.

vthftlu s;e fhtu &

yburhft ylu òvtl mrn; yLg ’uNtuyu vtu;tltu ytr:of rJftm ;ublt yBþf W¼tudtulu ChÃtqh mkhûtK ÃËhwk vtzelu fgtuo n;tu. yuf JF; yt W¼tud bsçË; :gt vAe ;uytu rJ’uNe nrhVtE fhJt jtøgt. c"t s W¼tudtulu hûtK ytvJtLþk rn;tJn l:e vhkðþ mt:u mt:u ÔgtvthLþk Ízve W’thefhK vK Lþfmtlfthf mtrc; :tg Au. rJfm;t ’uNtulu yLg ’uNtult W¼tudtule ytgt; fhJtle Vhs vtzJt:e ;ublt ’uNe W¼tudtu ðËxe vzu Au. dhec ’uNtule nòhtu ltufheytu s;e hnu Au. Gþhtuv ylu yburhftle mhfthtule mcmeze bu¤Jlthe nòhtu «tuz¾xm (Ftm fhelu Fu;eJtzele) mt:u dhec ’uNtule «tuz¾xm nrhVtE fhe Nf;e l:e. J¤e ytR.yub.yuVu. DKt ’uNtulu Ôgtslt ’h Wkat htFJtle Vhs vtze Au. ytlu xtRx btuluxhe vtujeme fnu Au. ytlu je"u dhec ’uNtubtk lJe ltufheytu QCe fhJtLþk yN¾â cle òg Au ylu yt htusdthe mkhûtKle ò¤ (muVTxelux) QCe fgto rJlt s;e hnu Au ;u:e cuhtusdth Wkze dhecebtk zqce òg Au. ytlu je"u W’thefhKu su ytr:of rJftmLþk Jal ytÃGþk nðþk ;uLþk vtjl :Gþk l:e vhkðþ jtuftult ’w&F Jægt Au. BËze vhlt rlgkºtKtule vK btuxe mbMgt Au. 1970lt ’tgft Mþ"e Gþhturvgl ’uNtuyu BËzele nuhVuh vh btuxt rlgkºtKtu B˾ât n;t. dhec ’uNtu ßgtk cukf´d rmMxb lc¤e Au ðgtk BËzele nuhVuh vh rlgkºtKtu nxtJe juJtLþk ’ctK fhJt:e ;ubLþk y:ofthK ðËxe vzu Au. rJ’uNe BËze vhlt rlgkºtKtu ’qh fhJtLþk ytR.yub.yuV.Lþk sch’M; ’ctK ltlt ’uNtult JntKlu zwctze ’u Au. fthK fu rJ’uNe BËzelt «akz btuò yt JntKtulu b"’rhgu ;tuze ltkFu Au. ytR.yub.yuV. ylu JÕzo cukfle M:tvlt JF;u sd;btk Jmtn;Jt’ n;tu ylu ceò rJµGþØ ct’ sd;btk:e Jmtn;Jt’ (ftujtuleytjeÍb) ’qh:;tk yluf ’uNtu MJ;kºt :gt. ðgth vAe 1989 ct’ yluf mtBgJt’e ’uNtu mturJgux hrNgtbtk:e Aqxt vzât. ytlu fthKu ytR.yub.yuV ylu JÕzo cukflu sd;lt lJt MJ;kºt :gujt ’uNtule ;ubs ÃËJo mtBgJt’e ’uNtule ltKtkfeg ylu ytr:of ler;ytu vh «ÇþðJ bu¤JJtle yK"the ;f b¤e dE. ytsu yt mkM:tytu Jirµf y:ofthK vh ymt"thK ftçË "htJu Au. MxedjeðÍ jFu Au, ‘;ult vrhKtbu DKt jtuftu dhec :gt Au ylu DKt ’uNtubtk mtbtrsf ylu htsfeg yk"tæËk"e mstoE Au. ytR.yub.yuV.le su ûtuºttubtk mtbujdehe n;e ;u c"tbtk ;uKu ÇËjtu fhe Au & ytr:of rJftmlt ûtuºtbtk, ytr:of fxtufxeLþk bulusbuLx fhJtlt ûtuºtbtk ylu su ’uNtu mbtsJt’e y:ofthKbtk:e còhJt’e y:ofthK ;hV mk¢tr; fhJt btd;t n;t ;u ’uNtulu mjtn ytvJtbtk vK ;ubKu ÇËjtu fhe Au.¥

ctujeJeytyu ytR.yub.yuV.lt Mx[¾ahj yuzsMxbuLx «tud{tbLþk ÃËKovKu vtjl fGþO vhkðþ ;ule ler;lu fthKu ctujeJegtltu ytr:of rJftm Yk"tE dgtu. mV¤ ytr:of MËaltu cnw ft¤S:e ytvJt òuEyu. ’t.;. ltKtkfeg mkM:tytu bsçË; he;u ftbdehe còJJtle ;tft; WCe fhu ;u vnujtk ;u ’uNlt còhtu ÏþÕjt BËfe ’tu ;tu lJe htusdthe WCe :tg ;ult fh;tk Jæþ btuxe cuhtusdthe mstog Au. yt:e ytr:of Mþ"thtlt ¢b (me¾JLm) ylu ÍzvLþk cnw ft¤S:e ytgtusl fhÔþk vzu Au. 1997btk ÃËJo yurNgl fxtufxe QCe :E ðgthu ytR.yub.yuVu. RLztulurNgt ylu :tgjukzle ytr:of fxtufxe JKmtJe BËfe. juxel yburhfl ’uNtubtk ytR.yub.yuVu. ytr:of Mþ"thtltu ftgo¢b ’tFj fgtuo. 1989lt ’tgftbtk ;ublt y:ofthKlu f¤Kbtk:e cnth ftZJt ytR.yub.yuVu. DKe mntg fhe vhkðþ ytsu aeje rmJtglt ;btb ’uNtubtk cuhtusdthe J"e Au ylu J»ttuo:e yt ÂM:r; atÕþ Au. ytsuoLxeltLþk y:ofthK ðËxe vzâwk. DKt jurxl yburhfl ’uNtubtk ytsu cuhtusdthe yuxje Wkae Au fu ðgtklt ’uNtubtk mtbtrsf ;kdr’jeytu WCe :E Au. ðgtk ytr:of ymbtl;t vK sch’M; Au. MxedjeðÍ yuf yr; ydðgle ctc; yn´ jFu Au fu yt ytk;hht»x[eg mkM:tytu vh btºt "rlf yti¼turdf ’uNtuLþk s «ÇþðJ l:e vhkðþ yt ’uNtult Ôgtvthe ylu VtgltLmegj rn;tuLþk vK «ÇþðJ Au. yt mkM:tytule ftbdehebtk ytLþk «r;rckc MvÐ sKtg Au. ’t.;. yt cLlu mkM:tytule ftbdehe bn’TykNu sd;lt rJfm;t ’uNtu mt:u mkf¤tguje ntuJt A;tk ytR.yub.yuV.lt Jzt nkbuNt Gþhturvgl ntug Au ylu JÕzo cukflt Jzt nkbuNt yburhfl ntug Au.

Wvmknth &

òumuV MxedjeðÍu rlbob;t:e ytR.yub.yuV. mkM:tle ytjtualt fhe Au. ;ubKu JÕzo cukfle Ftm xeft fhe l:e fthK fu ;uytu JÕzo cukflt aeV RftultubeMx n;t vhkðþ yt cLlu mkM:tytulu mkGþ¾; he;u ;vtm;tk sKtg Au fu ;uble ler;ytu ylu ftbdehe DKe ÇËjChuje sKtg Au ;uxÕþk s lrn vhkðþ ;uble ler;ytu sd;lt "rlf ’uNtulu jtC :tg ;ulu jûtbtk htFelu Dztg Au. MxedjeðÍ JiµefhKlt rJhtu"e l:e. Cth;btk rJ’uNe BËzele nuhVuh vh rlgkºtK ntuJt:e ylu cukf´d meMxb bsçË; ntuJt:e ;u ytr:of fxtufxebtk:e cae dGþk Au. ;uytu yub btlu Au fu JiµefhKLþk gtuøg ytgtusl :tg ylu ytR.yub.yuV. vtu;tle RåAtytu yLg ’uNtu vh l jt’u ;tu JiµefhK sd;lt dhec ’uNtulu b’’Yv :tg ;ub Au. ;u ytr:of rJftm J"the Nfu ;ub Au ylu htusdthe vK J"the Nfu ;ub Au. juFf JiµefhKlt rJhtu"e l:e vhkðþ yburhfl «ÇþðJJt¤wk ytR.yub.yuV. su he;u yburhfl MxtRjltu BËzeJt’ ylu còhJt’ Jdh rJatguo dhec fu rJfm;t ’uNtu vh Xtufe cumtzu Au ;ult rJhtu"e Au.