r«g rsk’de

vtu;u fuJt Aeyu yuÔþk JthkJth ceòytulu c;tJJtle sYh ~þk Au
ytftNlt mtik’go:e ytf»ttoElu lûtºtbkz¤ Mþ"ele meze ctk"Jt cume l sJtg

LgtuåAtJh :E sÔþk ftulu fnuJtg yu mbsJt bnt’uJ ’umtEle yublt mtnuc btxule C¾;ltu ÍeKJx:e yÇgtm fhJtu vzu. ftuE yuf Ôg¾; vtu;tltbtk hnuje ;usÂMJ;tLþk bn•J òKu ;u A;tk vtu;tle ;btb «r;Ct ceS Ôg¾;lt SJlægug btxu Jtvhe ltFu ðgthu JtvhÔþk r¢gtv’ c’jelu LgtuåAtJh :E sÔþk Nç’«gtud fhJtu vzu.

MJtbe ytlk’, ftftmtnuc ftjujfh ylu rfNtuhjtj D. bNYJt¤t - dtk"eSlt yk;hkd Jðþo¤btkle yt ºtK mti:e ;usMJe «r;Ctytulu jtuftuyu vK ytu¤Fe. ºtKug Ôg¾;ytu vtu;vtu;tltk rJathtu, juFlNije ;:t mtrnðg- «fthle rJrJ";tlu fthKu ytsug jtuftultk blbtk yrJMbhKeg M:tl "htJu Au. atu:t bnt’uJ ’umtE yt s nuzelt A;tk yubKu ÏËc cæþk btirjf mtrnðg msoJtltu rJfÕv yvltJJtlu c’ju vtu;tlt mtnuc btunl’tm fhbak’ dtk"elt mu¢uxhe ;hefu ytÏþkg SJl dtéGþk. bnt’uJ ’umtE l ntu; ;tu yuble s fûttle rl»Xt ylu ctirØf fûtt subltbtk òuJt b¤u yuJe ftuE Ôg¾; dtk"eSlu b¤e ntu;? Fch l:e.

hJeL÷lt: xtdtuhlu ykd; b’’leN ;hefu mtrnðgfth yB\;t «e;ble fûttltk ykd; b’’leN bégtk ntu; ;tu xtdtuhLþk SJl, yublt Nç’SJl mrn;Lþk SJl, D½þk mh¤ cle dGþk ntu;, Jæþ ÔgJÂM:; ylu ytlk’ÃËKo vK. vhkðþ yB\;t «e;b suJe msolNej;t "htJlth yu fÂÕv; ykd; b’’leNle ;btb msolNej;t xtdtuh vh LgtuåAtJh :E dE ntu; ylu Cth;u yu b’’leNbtk hnujt yuf schsM; mtrnðgfthle Ftux mnl fhJe vze ntu;. bnt’uJ ’umtElu mu¢uxhe ;hefu bu¤JJtltu dtk"eSlu Ãþ»f¤ jtC :gtu. vK MJtbe ytlk’, ftjujfh fu bNYJt¤t vAelt atu:t rak;f-msof-juFf ;hefult ltbbtk bnt’uJ ’umtELþk ltb Wbuhtðþk hne dGþk. òufu, yt Jt;ltu yVmtum bnt’uJCtElu vtu;tlu ¾âthug lntu;tu.

24 J»tole Wkbhu bnt’uJCtEyu dtk"eS:e «CtrJ; :Elu yublt ahKu cume sJtltu mkfÕv fgtuo ylu vAeltk 25 J»to Mþ"e dtk"eSle yrî;eg muJt fhe. bnt’uJCtE vtu;tlu DKe Jth dtk"eSlt ‘veh, cchae, rCM;e, Fh¥ ;hefu ytu¤FtJ;t ylu ¾âthuf nbtj vK dKtJ;t.

bnt’uJCtE ’umtEyu cu ’tgft ’hBgtl rlgrb; htusleNe jFe. bnt’uJCtEle ztgheltk ’m nòh:e Jæþ vtltk yufJem d{k:tubtk «dx :gtk Au. yufJembtu d{k: 14 yur«j 1936:e 10 òLGþythe 1937ltu dt¤tu ytJhe ju Au. bnt’uJCtELþk yJmtl yult mtzt vtka J»to vAe, dtk"eSlt mu¢uxhev’u vtu;u yuxjt s d¤tzqc n;t ;u dt¤tbtk, ÃËltltk ytdtFtl bnujlt fthtJtm ’hBgtl 15 ytpdMx 1942lt htus :Gþk.

bnt’uJCtEyu dtk"eSle rJath"tht ylu yuble juFlNije yuxje n’u ytðbmt; fhe ’e"e n;e fu ftuE juF Jtka;e JF;u yule leau jFuÕþk ltb Jtkågt vAe s Fch vzu fu yt juF yu cubtk:e ftuKu jÏgtu Au. bnt’uJCtEle Nijebtk dtk"eSle lfjFtuhe n;e yuÔþk ftuE lt’tl s fne Nfu. bnt’uJCtEyu su n’u vtu;tle ò;lu dtk"eSbtk ytudt¤e ltFe n;e ;uLþk yt vrhKtb nðþk. bnt’uJCtEyu Cth;lt s ln´ rJµltk cu mti:e bnðJltk ÃþM;ftultu yLþJt’ fgtuo. ‘mðglt «gtudtu y:Jt ytðbf:t¥ltu øþsht;ebtk:e ykd{uSbtk yLþJt’ fgtuo ylu sJtnhjtj lnuÁle ytðbf:t ‘bthe SJlf:t¥ltu ykd{uSbtk:e øþsht;ebtk yLþJt’ fgtuo. bnt’uJCtElt bdsbtk vtka-A lJjf:tytultk Ãjtux n;t vK yubKu ¾âthug mtrnðglt yu MJYv vh nt: ysbtÔgtu ln´. yuJe ;f yublu l b¤e yub fnuÔþk Xef ln´ dKtg. MJiÂåAf he;u ;ubKu lJjf:t juFl l fGþO yuÔþk fnuÔþk Jæþ gtuøg juFtNu, fthK fu yubKu "tGþO ntu; ;tu dbu ðgtk:e mbg ftZelu lJjf:t jFe ntu;. bnt’uJCtELþk mB\Ø ztghejuFl yuble rafth ÔgM;;t A;tk :guÕþk s Au. dtk"eSyu bnt’uJCtElt yJmtl vAe fÌtwk nðþk & ‘;u bthtbtk ÃËhuÃËht mbtE dgt n;t. btht:e yjd yubLþk ftuE yÂM;ðJ s lntuðþk hÌtwk.¥ bnt’uJCtEle ztgheytu btxu çjco jFe ytv;tk clthme’tm aðþJuo’eyu ltukæGþk Au fu, ‘yuf rJ’uNe rJJuafu ;tu ðgtk jde jÏGþk Au fu yt ztgheytu (dtk"eSlu ytu¤FJtbtk yuble) ytðbf:t fh;tkg yr"f bn•Jle Au.¥ bnt’uJCtEle ztghelt mkvt’f ;hefule sJtc’the ythkClt d{k:tu btxu lhnrh vheFu rlCtJe. mt;bt d{k::e ak’wjtj Cøþjtj ’jtju yt sJtc’the Wvtze (subKu dtk"eSlt ßgu»X Ãþºt nrhjtj dtk"elt SJlarhºtLþk yt"thÇË; ÃþM;f jÏGþk ‘nrhjtj dtk"e& yuf ’wFe ytðbt¥). yZth d{k: Mþ"e ak’wjtj ’jtju s ztgheytuLþk mkvt’l fGþO. AuÕjtk ºtK d{k:Lþk ftb bnuL÷ JtjSCtE ’umtElt nt:u :Gþk.

lhnrh vheFu ztghelt «:b d{k:btk «M;tJlt jF;tk btirjf rxÃvK fhe Au& ‘’huf btKmlu :ðþk mðgLþk ’Nol ÃËKo mðglu Bþftcju ;tu, vtu;tle mt"ltle ~þrØ ylu Wðfx;tlt «btKbtk ytuAwkJ•twk yæËhwk s ntug Au. su JF;u suxÕþk mðg ytvKlu mbòGþk ntug ;ulu ytvKu btxu ;u JF; ÃËhðþk ÃËKo btlelu ytvKu atjeyu, ylu yubtkle QKv sub sub ytvKlu Fch vz;e òg ;ub ;ub lb{;tÃËJof MJefthelu Mþ"theyu ;tu W•thtu•th ytvKlu mðgLþk Jæþ lu Jæþ rJNt¤ ’Nol :ðþk òg.¥

bnt’uJCtEle ztghelt mkvt’ftu-«M;tJltfthtu ;hV:e ytxje Wb’t Jt; «tÃ; :E Nf;e ntug ;tu fÕvlt fhtu yu yufJem d{k:ltk ’m nòh vtltytubtk fuJtk fuJtk btu;eytu b¤e ytJu. bnt’uJCtE vtmu cthef rlheûtKN¾; n;e. ztghelt vtluvtlu yult «ðgût ÃþhtJtytu ;blu b¤u. dtk"eSlt Zdjtck" vºtÔgJnthbtk:e Jt¾âtu åËkxe åËkxelu ;uytu vtu;tle ztghebtk xtkfu. dtk"eS ylu JÕjCCtE Jåault mkJt’tu yûthN& ftd¤ vh W;thu. ghJzt sujbtk dtk"eS vh yuf GþJtl Mºteltu vºt ytÔgtu. sujbtk vK bnt’uJCtE dtk"eSle mt:u s ntuJtlt. yu cnulu mtik’gole Mðþr; fhJt rJNu mJtj ÃËATgtu n;tu. vtu;u ftpjusbtk GþJflu òuElu ;ult mtik’gole Mðþr; fhe n;e ;u rJNu ;:t sJtnhjtjle ÏËcMËh;e vh vtu;u bturn; Au yub vºtbtk sKtJuÕþk. yt Jt; 1932le Au. sJtnhjtj nuLzmb gkd lu;t dKt;t. bnt’uJCtE ztghebtk ltuk"u Au& ‘ctÃþyu ºtK Jt¾âtubtk mtik’goM˺t fÚgtk & mtik’gole Mðþr; :Je s òuEyu. vK ;u BËf mthe. ylu ;ul ðg¾;ul ÇþkS:t&. ytftNLþk mtik’go sulu n»to l vbtzu ;ulu (ceswk) fkE s l:e dbJtLþk yub fne Nftg, vK su n»toDujt :Elu lûtºtbkz¤lu vntukaJtle meze ctk"Jtltu rJath fhu ;u BËrAo; Au.¥

DKtlu xuJ ntug Au vtu;tLþk ftuE yuf vtMþk JthkJth ceòytu mbût ’uFtzât fhJtle& nwk fuxjtu «tbtrKf Awk fu nwk fuxje Mþk’h Awk fu ybu fuxjt vimtJt¤t Aeyu fu vAe btht suJtu ctirØf ;blu cesu ¾âtkg òuJt ln´ b¤u y:Jt ;tu nwk fuxjtu jtufr«g Awk - mtbuJt¤tlu ytÔþk s;tJJtltu ntMgtMv’ «gí jtuftu Jt;Jt;btk yuf gt ceS he;u fh;t hnu Au. yuft’cu Jth fu ûtK cu ûtK ÃËhðþk ftuE «CtrJ; :E sðþk nNu vK jtkçþk rJath;tk jtdu fu yt Ôg¾; òu FhuFh yuxje ÏËcMËh; ntug ;tu yuKu JthkJth Nt btxu fnuÔþk vzu fu ftuKu ftuKu ylu ¾âthu yule Mþk’h;tltk JFtK fgtO ? Ôg¾; FhuFh mtik’goJtl nNu yu ln´ fnu ;tug òulthlu Fch vze sJtle fu yu Au Mþk’h. yu s he;u btKm òu çþrØNt¤e nNu ;tu yult fÌtt rJlt yule Jt;ae;btk:e mtnrsfvKu yule y¬j xvfNu. ylu Ôg¾; òu FhuFh jtufr«g nNu ;tu mtbule Ôg¾; Mþ"e yule Ïgtr; vntukae s nNu.

bnt’uJCtE ’umtEyu ltb ’e"t rJlt yuf Ôg¾;ltu WÕjuF vtu;tle ztghebtk fgtuo Au, sulu dtk"eSyu yufJth xtufe n;e. dtk"eSyu yu Ôg¾;lu fÌtwk nðþk & ‘;bu ’hhtus ’huf M:tlu nwk ctde Awk, nwk ctde Awk (rhcuj fu ¢tkr;fthe fu c¤JtFtuh Awk) yuÔþk Nt mthw fÌtt fhtu Atu? «mkd ytJu ylu fntu ;tu Xef, vK nkbuN yuJe sYh l:e.¥

dtk"eSle yt xeft mtkC¤elu vuje Ôg¾;yu MJcatJbtk ’jej fh;tk fÌtwk nðþk, ‘ftuK òKu ftuE Jth ytvKu ytvKt rmØtk;:e arj; :Eyu ;tu ytvKlu gt’ htFJtlu ftb jtdu yuxju yuLþk hxK fgto fhÔþk mthwk.¥

WvhAÕje he;u ;trfof jtd;e yt ’jejbtk hnuÕþk Ôg:o ;•J ylu yu Ôg¾;Lþk rbÚgtrCbtl dtk"eS vthFe Nfujt. yuxju s yubKu bnt’uJCtElu fÌtwk & ‘yu ;tu vuje fwBþ’ dt;elu - «bt’"l, Bþs mtat MJtbe, yu rJK yr«g mJo ceswk - yult suÔþk. «bt’"l rJNu shtg jtdKe lntu;e yuxju yuLþk hxK fhelu jtdKe vu’t fhJt btkze!¥

htsfthK, "bo, yægtðb, rJ¿ttl, ythtuøg, mbts, y:ofthK - dtk"eSyu fgt ûtuºtbtk ytu;«tu; :Elu hm lntu;tu je"tu. mtrnðgbtk vK je"tu. bnt’uJCtE ltuk"u Au & ‘yt Wvh:e dtuJ"olhtb Wvh Jt;tu atje. ctÃþ fnu & ‘‘(‘mMJ;eak÷¥lt) vnujt Ctdbtk yubKu vtu;tle N¾; XtjJe. lJjf:tltu hm vnujtbtk Chujtu Au. arhºtraºtK yult suÔþk ¾âtkg l:e& ceòbtk rnk’w mkmth mhm ae;htgtu Au, ºteòbtk yuble f¤t Qze dE, ylu atu:tbtk yublu :Gþk fu nJu bthu sd;lu suxÕþk ytvÔþk Au ;u yt ÃþM;f îtht s ytve ’Wk ;tu fuÔþk mthwk!¥¥

‘mhMJ;eak÷¥ rJNu mukfztu yÇgtmeytu-rJJuaftu-mtrnðgfthtuyu juFtu jÏgt, d{k:tu jÏgt, veyuazele :ermmtu jFtE, vhkðþ ytuAtbtk ytuAt Nç’tubtk yt lJjf:tLþk yuf’b matux rJJual yufbtºt dtk"eSyu s fGþO.

bnt’uJCtEyu yt aato ytd¤ jkctJ;tk ctÃþlu fÌtwk, ‘yubltbtk (dtuJ"olhtbbtk) xqkfe Jt;to jFJtle f¤t lntu;e. yubKu jFe l:e, vK jFJt "th; ;tug l jFe Nf;. yu f¤t ylu mt:u lJjf:tle f¤t xtdtuhu mt"e.¥

ytb Jt;ae; dtuJ"olhtb rºtvtXe:e NY :Elu hJeL÷lt: xtdtuh Mþ"e jkctE. dtk"eS ctuÕgt, ‘xtdtuhle ¾âtk Jt; fheyu? yubKu ~þk l:e mtæGþk? mtrnðgLþk yuf ûtuºt yubKu Atuzâwk Au? ylu c"tgbtk mJtuovrh;t - yuJe yjtirff N¾;ltu btKm ytvKu ðgtk ;tu l:e s vK sd;btkg nNu fu fub yu rJNu blu Nkft Au.¥

xtdtuhltk mtrnðg vh:e Ntkr;rlfu;l rJNu aato lef¤u Au. JÕjCCtElu rak;t Au fu xtdtuh Ô\Ø :gt Au, yubLþk M:tl jE Nfu yuÔþk ceswk ftuE l:e ;tu Ntkr;rlfu;l atjNu fu fub. dtk"eS btlu Au & ‘Bþ~fuj Jt; Au Fhe. vK yu ;tu fub fnuJtg! CdJtlu ytxje ymt"thK «r;CtJt¤tu btKm vu’t fgtuo ;uLþk ftb yub lu yub ck" :E òg yub ;tu l s RåATGþk ntug.¥

JÕjCCtE-dtk"eS Jåau yt rJNu FtMme aato :E. yt JF;u bnt’uJCtEltk bdsbtk ~þk atjðþk nðþk? ztghebtk ;uytu ltuk"u Au& ‘blu yt Ju¤t yluf rJath blbtk ytÔgt ylu dgt. yt©b ajtJlth ctÃþ vAe ftuK? yt©bbtk yrm"tht J{;tu (yrm"tht J{; yuxju yrm y:Jt ;tu ;jJthle "th vh atjJt suxjtk frXl ftb) rJNu "tuftu ylu "zfe jElu mkC¤tJltht ylu r’lht; yulu rJNu òø\; hnuJtLþk fnultht ftuK? yluf «f]r;ltk, yluf «’uNltk, yluf hwra ylu N¾;ltk Mºte- Ãþhw»ttu ylu ct¤ftultu bt¤tu ctÃþ vAe ftuK mtaJNu? Eµh. yrnkmt ylu mðgbtk ©Øt htFlthtk ylu yulu btxu bhlthtk y¿tt; btKmtu yuxjtk c"tk vzâtk Au fu ytvKe vtu;tle LGËl;t A;tk yrJµtmlu M:tl l:e hnuðþk.¥

bnt’uJCtElu Eµh vh Chtumtu n;tu vK dtk"eSle rJ’tg vAe dtk"e mkM:tytuyu ylu yult ftgofhtuyu dtk"erJathtule su ’gtslf ntj; fhe ltFe Au ;u òu yubKu òuE ntu; ;tu Eµh vhltu yubltu Chtumtu QXe dgtu ntu;.

dtk"eS mòd SJ n;t. ;uytu òK;t n;t fu vtu;u su fkE fhe hÌtt Au yule ymh ceòytu vh fuJe vzNu. ceòytu vh ymh vtzJt btxu s ;uytuyu su fkE fGþO ;u fGþO yuÔþk ;thK ftZJtle sYh l:e. vK dtk"eSlu vtftu Ïgtj n;tu fu vtu;tle ÍeKtbtk ÍeKe «Ô\r•tle vK jtuftubtk ltuk" juJtE Nfu Au, juJtg s Au. sujbtk ytufmVzo GþrlJrmoxe «um btxu ‘ytðbf:t¥le mkrûtÃ; ytÔ\r•t btxultk «fhKtu bnt’uJCtEyu ÃËhtk fgtO, ctÃþyu c"tk ;vtme je"tk.

mtksu JÕjCCtE fnu, ‘dgu J»tuo yn´ mthtu btuae n;tu, nJu mthtu btuae hÌttu l:e. cçcu Rka vntu¤t vxt fhe jtÔgtu yuxju òuzt bthu vtAt btufje ’uJt vzât.¥ ctÃþ fnu, ‘nwk atbzwk bdtJelu meJe ’Wk? òuWk ;tu Fhtu fu bthe NeFuje f¤t nS blu gt’ Au fu ln´? blu mhm òuzt meJ;tk ytJz;t n;t yu ;tu ;bu òKtu Atu lu? ylu bthe fthedheltu lBËltu mtu’Ãþhlt Ft’e «r;»Xtlbtk Au. yn´ mtuhtcS yztsrKgt ytJujt ylu ;ult vh mðgtlk’ ctuÍu cnw «ub JhmtJujtu, yuxju ;uKu blu jFuÕþk fu yt btKmlu ;btht nt:lt òuzt btufjtu ;tu mthwk. buk yulu btufjujt, vK yu ;tu Cthu lb{;tJt¤tu ckdt¤e hÌttu. yu fnu yu òuzt btht vdlu btxu l:e, btht bt:t btxu Au. yu yuKu yuf r’Jm l Jtvgto. htFe B˾ât ylu Ft’e «r;»Xtllt mkd{nM:tllu ytÃgt.¥

vAe yatlf dtk"eS bnt’uJCtElu fnu & ‘bnt’uJ, yt mkrûtÃ; ytÔ\r•tbtk yu bthtu òuzt cltJJtltu rfMmtu ¾âtkg fub JtkaJtbtk l ytÔgtu? ytJJtu òuEyu. xtuÕMxtug Vtbobtk yu "k"tu mhm atj;tu n;tu.¥

dtk"eSle ytðbf:tbtk JKoJtgujtu yu rfMmtu ÏËc òKe;tu Au ylu DKtlu gt’ Au. sujbtk hnelu akvj meJe yu s akvjle òuzelu vtu;u sublt ck’e n;t yublu s Cux ytve ’uJe - yt «mkdle fuxje btuxe ymh CrJ»gbtk ytJlthe vuZeytu vh :Jtle Au yu Jt;:e dtk"eS mCtl n;t. yuble yt cthef mCtl;t vK bnt’uJCtEle rlheûtK N¾;le cnth s;e lntu;e. 1892le vnuje òLGþytheyu sLbujt bnt’uJCtE yft¤u øþshe l dgt ntu; ;tu dtk"eS rJNultk Jæþ ’m nòh vtltkltk rlheûtKtu yuble vtmu:e bégtk ntu;. ’huf yÕvtðbtlu bntðbt clJtle mVhbtk sub yuf bnt’uJle sYh vzu Au yu s he;u ’huf ;usMJe Ôg¾;lu yuLþk neh vthFelu gtuøg ftgobtk yulu òu;he Nfu yuJt yuf dtk"eSle sYh vz;e ntug Au.

ftd¤ vhlt ’eJt

’huf Ôg¾;le ykr;b Ftus vtu;tlt yufjJtgtvKtlt ftuajtlu ;tuzeVtuzelu yubtk:e cnth lef¤Jtk CKele ntug Au.

- ltubol frÍLm