mbgmh vdjtk lt juJt;tk
øþsht;le 50 jtF nufxh sbel Fthe cle dR

yb’tJt’, NrlJth

øjtucj yumumbuLx ytuV mtuRj rzd{uNl ltble ytk;hht»x[eg mkM:tyu fhujt yuf yÇgtm ’hrbgtl sKtGþk Au fu rJµbtk Jæþ lu Jæþ Fu;ejtgf sbel Fthe :R hne Au. ’rûtK yurNgtbtk fwj 420 jtF nufxh sbel Fthe :R dR Au ßgthu Cth;btk 260 jtF nufxh sbel Fthe :R dR Au.

2005btk 75 jtF nufxh sbel lftbe :R sNu

yt btusKe ’hrbgtl sKtGþk Au fu Cth;btk yk’tsu 10 xft, vtrfM;tlbtk 23 xft ylu ©ejkftbtk 9 xft rmkatRJt¤e sbel FthjuLzbtk vjxtR dR Au ylu nJu ;u sbel Fu;e btxu lftbe cle dR Au.

;tðftrjf vdjtk ln´ juJtg ;tu øþsht; FthjuLzbtk VuhJtR sNu

mtuRj mJuo ytuduoltRÍuNl îtht øþsht; ykdu nt: "htgujt yuf yÇgtmbtk sKtGþk nðþk fu 1950lt ’tgftbtk øþsht;le 12 jtF 16 nòh nufxh sbel FthtNJt¤e n;e ;u J"elu ytsu 50 jtF nu¾xh sbel FthtNJt¤e cle dR Au. yt Wvhtk; fåA ylu cLlelt rJM;thle 24 jtF nufxh sbel ;tu sw’e.

øþsht;btk ’h J»tuo 1 jtF nufxh sbel Fthe cle hne Au.

sbelbtk J";e FthtNle dkCeh;tlu jûgbtk jRlu 1963btk FthjuLz zuJjvbuLx ctuzole halt fhJtbtk ytJe n;e. vhkðþ 2001btk ;uLþk rJmsol fhe ltkFJtbtk ytÔGþk Au.

htßgfûttyu :gujt yÇgtmtu Bþsc 1960btk 12 jtF nufxh yuxju fu øþsht;ltu 6.2 xft suxjtu rnMmtu FthtNJt¤tu n;tu. ;u J"elu 1987btk 32 jtF nufxh yuxju fu 15.8 xft suxjtu :R dgtu n;tu. luNlj çGþhtu ytuV mtuRj mJuo yuLz GþÍ Ãjtl´dlt mJuoûtK yLþmth 50 jtF 80 nòh nufxh sbel yuxju fu 29.19 xft sbelbtk FthtN Vhe J¤e n;e.

yt mJuoûtKbtk yuJe au;JKe WåathJtbtk ytJe Au fu ;tðftrjf ftuR Mþ"thKtðbf vdjtk juJtbtk ln´ ytJu ;tu ytdtbe cu ºtK J»tobtk s 75 jtF nufxh sbel øþsht;btk Fthe :R sNu. yuxju fu htßgle 38.3 xft sbel Fthe :R sNu. 2005 Mþ"ebtk ;u FthtN J"elu 80 jtf nufxh sbelbtk Vhe J¤Nu. yuxju fu htßgle 41 xft sbel Fu;e btxu celjtgf :R sNu.

FthtNle mbMgt btxu ftuR s vdjtk juJtbtk lt ytJu ;tu f]r»t ûtuºttu vh ;ule Jevhe; ymh :tg Au. sbelbtk FthtN J"Jtle mt:u vtftule vmk’de bgto’e; :R òg Au. J¤e sbelbtk yÕv btºttbtk vK FthtN ytJe òg ;tu vK 15 xft f]r»t Wðvt’l Dxe sðþk ntug Au. yt sbel bægb fûttle FthtN vfzu ;tu f]r»t Wðvt’lbtk 65 xft Dxtztu :R òg Au.

øþsht;btk :gujt yÇgtm yLþmth ’rhgtR Ftht vtKeltu «mhtJ CtJldh:e Wlt 1.3 :e 4 rfjtubexh Mþ"e Wlt:e bt"JÃþh Mþ"e 2.4:e 3.2 rfjtubexh Mþ"e, bt"JÃþh:e ytuFt 1 :e 2.6 rfjbexh Mþ"e :R dgtu n;tu.

yt ynuJtj Bþsc beXw vtKe ’rhgtlt vtKeltu sbel:e ’rhgt ;hV 70 be. ¾âwrcf bexh ntuJtu sYhe Au. ynuJtj yu vK ’NtoJu Au fu ’rhgtftkXtlt rJM;thtubtk 115.3 be. ¾âwrcf bexhle Jtr»tof Ãþl&ÃþhKle mtbu ;uLþk ’tunl 76 be. ¾âwrcf bexh Mþ"e rmbe; htFÔþk òuRyu. ctfeLþk 39.3 be. ¾âwrcf rbxh ytk;hÃ\»Xeg VKtlt sjmkag M;h:e ’rhgt ;hV JnuJt ’uÔþk òuRyu. J"thtLþk 30.7 be. ¾âwrcf bexh Jhmt’Lþk vtKe ytk;hÃ\»Xtu vh ’uÔþk òuRyu.

rJrJ" yÇgtmtu ’hrbgtl yub vK sKtGþk Au fu 1970 :e 1977lt dt¤tbtk ÇËdCo s¤le FthtN ’rhgtftkXt:e 2 rfjtubexh Mþ"ebtk 3500 veveyub:e J"e dR n;e. ’rhgtftkXt:e vtka rfjtubexhlt yk;h Mþ"ebtk 860 veveyub:e J"elu 2600 veveyub :R dR n;e. ;uJe s he;u ’rhgtftkXt:e 1 rfjtubexh Mþ"ebtk VTjtuhtRzbtk J"thtu 1800 veveyub:e J"elu 2400 veveyub Mþ"eltu :R dgtu n;tu.

1971btk ’rhgtlt Fthtk vtKebtk xezeyum (ûtthtu)le btºtt 2000 veveyub:e J"thu n;e. ;ultu «JuN ’rhgtftkXt:e 2.5 :e 4.5 rfjtubexh Mþ"e òuJt bégtu n;tu ;u 1977 Mþ"ebtk ’rhgtftkXt:e 5 :e 7.5 rfjtubexh Mþ"e J"e sJt vtBgtu n;tu. yt fuxje rJfx ylu dkCeh vrhÂM:r; Au ;u òuR Nftg Au.

yÇgtmbtk sKtJtGþk Au fu yrlgrb; ylu ytuAt Jhmt’Jt¤t «’uNtubtk Fu;e ylu veJt btxu ÇËdCo s¤ s BþÏg yt"th Mºttu; ntug Au. yn´ ÇËdCo s¤Lþk Jæþ lu Jæþ ’tunl fhJtle «Ô\r•t atju Au. rmkatRlt Wvgtud btxu 1500 veveyub Mþ"elt xezeyum ûtthtu btLg Au.

nJu htßgltu btºt 65 xft suxjtu ÇËdCo s¤Mºttu; ’tunl btxu gtuøg hÌttu Au.

ÇËdCo s¤lt J"thu vz;t ’tunl ylu yÃËh;t Ãþl& ÃþhK (rhatso)lt fthKu ÇËdCo s¤Lþk M;h m;; leåþk sðþk dGþk Au. ;ult fthKu Jæþ lu Jæþ ûtthGþ¾; s¤ cnth ytJðþk òg Au. DKt rJM;thtubtk ÇËdCo s¤tubtk xezeyumle btºtt 2000 veveyub:e J"thu sKtR Au. A;tk lt Aqxfu ytJt s¤ltu Wvgtud rmkatR btxu :;tu hnu Au. vrhKtbu sbeltu Fthe fhJtbtk ;u vK bnðJltu Ctd CsJu Au.

fåA, mtiht»x[ ylu bæg øþsht; mrn;lt yluf rJM;thtubtk ÇþdCo s¤lt JvhtNbtk yr;huf :;tu hÌttu Au. ’h J»tuo sbellt ;¤ Jæþ lu Jæþ Wkzt :;tk òg Au. vnujt 200:e 500 Vqxlt ctuh fht;t n;t ðgtk nJu 1000 :e 1500 Vqx Qkzt ctuh fhJt vzu Au. vrhKtbu sbel Jæþ lu Jæþ cdz;e òg Au.

yÇgtmbtk sKtGþk Au fu sub ytuAt vtKele mbMgt Au ;ub vtKele Jæþ A;Jt¤t rmkatR rJM;thbtk vK Jtuxh jtud´dlt fthKu sbel Fthe :R òg Au. Ftm fhelu lnuhtult vtKelt cuVtb Wvgtud:e ytb :tg Au. yt c"e btlJ mseo; FthtN Au. WftR, ftfhtvt¤ ylu bnele vrhgtusltytultu jdCd 31,540 nufxh suxjtu yurhgt fultjtult fthKu Jtuxh jtud´dle ymh nuX¤ ytJe dgtu Au.

mJuoûtKbtk sKtJtGþk Au fu øþsht; btxu yt sbelbtk FthtN «mhtJJtle ylu sbel cdtzJtle «r¢gt rak;tslf yuxjt btxu Au fu yuf ;tu øþsht;lu 1600 rfjtubexh jtkctu ’rhgtrflthtu Au. ylu yt rJM;thtubtk Ízv:e ’rhgtlt vtKe mthe sbelle Ce;h «JuNe hÌttk Au. ceS ctsw fåA, mtiht»x[ ylu W•th øþsht;btk yÃËh;t Jhmt’lt fthKu ÇËdCo s¤ vh Jæþlu Jæþ yt"th htFJtu vzu Au.

Vqz yuLz yud{efÕahj ytuduoleÍuNllt 1994lt yk’ts yLþmth sbelle J";e s;e FthtNlt fthKu ’rûtK yurNgtlu 10 ycs Gþyum ztujhle Wðvt’lbtk Lþfmtle JuXJe vze n;e. su mkGþ¾; S.ze.ve.lt 7 xftle chtch Au.