Nuhcòhle mtÃ;trnf mbeûtt
Cth;eg Nuhcòhtubtk ntjlt ;¤egtlt CtJu htuftK fhJtltu yt mbg ©u»X Au
’huf fxtufxelt yk;le vtA¤ Ôgtvf ;uSltu CtrJ ÔGËn mkf¤tgujtu ntug Au

yburhftle ytr:ofbk’e ylu fkvleytult yuftWLx´d dtuxt¤tytu mvtxe vh ytJ;t yburhftbtk htuftKfthtultu ylu W¼tudtuvr;ytultu rJµtm ;¤egu vntukae dguj Au. ztW òuLmlt ylu luMzuflt WAt¤t QCht suJt rlJzu Au ylu yt:e Vuz rhÍJo îtht Ôgts’hbtk Dxtztu lrn fht;t ;ulu g:tJ; ò¤Je htFuj Au. JtM;Jbtk yburhftbtk rhmuNl atje hnuj Au. yt:e Vuzu Ôgts ’hbtk VuhVth fgtuo l:e. yðgth Mþ"ebtk 11 JF; Ôgt’ ’h Dxtzuj ntuJt:e nJu Jæþ Dxtztu fhJtle N¾â;t ytuAe n;e. J¤e yburhfl yuhjtRLm Vzatbtk s;t 7000 fboatheytule ylu ytRceyub 15,600 fboatheytulu Aqxt fhNu. su vtA¤ ztW òuLm ðËxe 8482 ymh vze hnuj Au. ytlu yLþjûtelu yuVytRytRle dr;rJr" ytuAe hnuj Au. yuûtauLs frbNlu ;ublt yuftWLx´d rhvtuxo Mþ«; fhJt sKtÔGþk Au, vhkðþ AuÕje ;theF yvtR n;e. nJu fuxje fkvleytu ltuk"tg Au ;u òuJtLþk hnu Au. yuVytRytRle lsh ytlt vh hne Au. ðgtklt còhlt Jdtuobtk yuJe Ce;e «J;eo hnuj Au fu, yt rhvtuxo Mþ«; fgto vAe ¾âtkf lJtu yuftWLx´d VKdtu ;tu lrn Vqxulu! ytlu yLþjûtelu mtJau;eLþk btlm ylu jtdKe «J;eo hnuj Au. ßgthu Ôgt’hbtk VuhVth lrn fht;t ytuvhuxhtubtk vK rlhtN Ôgtvuj òuJt b¤;e n;e.

ßgthu yub btlJtbtk ytJe hnuj Au fu, Cth;eg Nuhcòhbtk VLztbuLxje VuhVth :gujtu òuJt b¤u Au. Cth;eg furvxj btfuoxLþk bt¤Ïþk- EL£tMx[fah nJu Jirµf M;hle mbfût QÇþk Au. J¤e Cth;eg Nuhcòhbtk VGþamo ylu ytuvNLmle vK òudJtR Au. ylu yt mt"ltulu yLþjûtelu E¾Jxe rhMf r«rbgb su Cthu hnuÔþk jtdu ;u nJu Dxtzt ;hV hne Nfu. yt «fthle «tumumltu ythkC :R åËfuj Au. ytdtbe vtk; J»ttuolt mbgdt¤t ’hBgtl E¾Jxe rhMf «erbgb atuffm leau ytJNu yub xuBvjxl EÂLzgt yumuxbuLx fkvlelt meytRytu- rljuN Ntnu rl’uoN ytv;t sKtÔGþk nðþk. Nuh còhbtk bez-fuvLþk ELJuMxbuLx Jæþ òuFbe Au vhkðþ mt:u mt:u Qkåþ J¤;h vK ;u ytvu Au. ytbtk yuf yuJt «fthle «r¢gt mbtguje Au fu, htuftKfthu mti «:b 15:e 20 Mbtuj- fuv M¢eÃmbtk ELJuMx fhÔþk ðgthct’ yuJt Nuhtubtk ELJuMx fhÔþk su Mbtujbtk:e bez ylu jtso-fuvbbtk J"thÔþk subtk:e mtYk yuÔþk c¤;h b¤e hnuNu. òufu ;ubtk Qkåþk òuFb vK mbtguÕþk Au.

yuf ctsw ’uNlt rJrJ" Wðvt’f rJM;thtubtk yÃËh;t Jhmt’u ’w»ft¤le ÂM:r; ylu ceS ;hV rJ’Ne mkM:tfeg htuftKfthtu (yuVytRytR)ltu yÃËh;tu Fhe’eltu xuftu- yt cLlu bk’elt «c¤ vrhc¤tu «J;obtl ntuJt A;tkg Ctheg Nuhcòhtubtk Nuhtult CtJtu yuxjt c"t ;¤egu vntukae dgt Au fu nJu ELJuMxhtulu btxu yt leat ylu ytf»tof CtJu Fhe’e fhJtle mtuluhe ;f Au øËbtÔgt rJlt Ízve juJtle ;t;e sYh Au. J¤e yuJt vK ynultjtu b¤Jt jtøgt Au fu, ’uNlt Wðvt’l fuL÷tu vh mthtu Jhmt’ vze hnuj Au ylu atubtMþ òbJt mt:u «dr; fhe hnuj Au. ytb nJu ’w»ft¤ltu Cg n¤Jtu :Jtle N¾â;t J"uj Au. J¤e Cth;eg Nuhcòh nJu ÂM:h- MxucejtRÍ :Jt jtøgt Au. ylu ytlu yLþjûtelu rJ’uNe Vkztu vK ntjlt leat, ytf»tof ylu ;¤egtlt CtJu çÕþaev VLztbuLxje bsçþ; Nuhtu Fhe’Jt ;hV J¤u yuJe N¾â;t Au. òufu yburhftlt còhtubtk Ôgtvf «btKbtk htuftguje BËzeLþk "tuJtK :guj ntuJt:e EbhSkd còhtu ;hV ELJuMxbuLx VkzÍltu «Jtn Jnu;tu :Jtbtk nsw :tuztu mbg jtdu ;uJe N¾â;t Au. ßgthu Jirµf Nuhcòhtu vK JtujuxtRj Ítulbtk «JuNe åËfuj Au. ylu ;ublt ELzuûttule Jtujuxerjxe yuxje c"e òuh vfze åËfuj Au fu htuSk’t 300:e 600 vtuRLxltu W;th- aZtJ òuJt b¤u Au.

yºtu yuf Jt; yu WÕjuFleg Au fu, 1999lt bægb:e yk; Ctd:e ;uSltu ythkC :Jt vtbuj. ytufxtuchbtk 5000 vtuRLxlu MvNeo sJt ct’ 14 Vuçþ{. 2000lt htus 6150le mvtxelu mvNeo dgujt muLmufmu Cth;eg Nuhcòhtubtk lJt Er;ntmle halt fhe n;e. ðgthu ;uS ;tu yuJe CÇËfe QXe n;e fu Nuhcòhbtk ftbfts fh;t yuf avhtNe fu fjtfo:e btkzelu ELJuMxhtu, Fujtzeytu, mxtuzegt ylu ltlt htuftKfthtu Mþæ"tk ;uSlt ‘‘GþVurhf Jt;tJhKbtk yuJt ;tu ÏËkve dgt n;t fu ;uytu dJo:e yuxju Mþ"e ÏËÕjuytb rcL’tm ctuj;t n;t fu nJu bk’elu ftuR M:tl l:e, ytftN yus nJu ;uSle rjrbx Au. yu mbg ‘GþVurhgt¥ltu, WLbt’ltu, vtdj ’tuxltu n;tu. mti ftuRlu ;uSLþk DuÕþk jtøGþk nðþk, ylu ðgthu ytRxe fkvleytult Nuhtu yuJt ;tu ;uSlt Czfu c¤;t n;t fu ;ublt mkÏgtck" Nuh"thftu fhtuzvr; cle dJo:e Vwjt;t vK n;t. J¤e ;u JF;u ;uSltu yuJtu ;tu vJl VwkftJt jtøgtu n;tu fu mkÏgtck" fkvleytuyu V¾; ;ublt ltb s csje ltkF;t ;ublt Nuhtult CtJtubtk 10 dKtu WAt¤tu òuJtgtu n;tu. vhkðþ ðgthu mti ftuR M\rÐlt yu fw’h;e ¢blu- rmæ"tk;lu rJmhe dgt n;t fu ytftNlu åËblthu yuf r’Jm "h;e vh vAztx FtJtle Au. W’g ;ultu yM; Au, Feju Au ;uLþk fhbtJJtLþk vK Au ylu ytFhu yu mbg vK ytJe dgtu. ylu Gþyum Ft;u ytRxe fkvleytultu vhvtuxtu Vqxgtu- Vwødtbtk:e nJt lef¤e dR. ylu ;ule Dt;f ymh Cth;eg ytRxe fkvleytu vh vK vze. ylu Nuhtult CtJtubtk fztftu ctuje dgtu. 80:e 90 xftlt dtcztk vzgt. ylu Dze vnujtlt fhtuzvr;ytulu- jFvr;ytulu J¾;u yuJt ;tu ÕËkxe je"tt fu ;uytu fhtuzvr;btk:e htuzvr; cle dgt- hM;tlt rCFthe suJe ;uble ntj; :R dR. ylu muLmufm ðËx;tu hne 3000 vtuRLxle mvtxelu MvNeo dgtu. ydtW muLmu¾mu 2594le mvtxe ’NtoJuje ylu ðgthct’ ;ulu ctuxb cltJe WA¤;tu hnuj ylu 3400 Wvh sE vtAtu vzuj su ntjbtk 2900le mvtxeyu bsçË; «r;fth fhe hnuj Au ylu ntjbtk muLmu¾m 2900:e 3150lt huLs-ctWLz Ítulbtk hnuj Au. ßgthu ntjbtk ceS ;hV RLJuMxhtulu btxu yðgthltu mbg ÏËc s ytùgoslf ylu çÕþaev Nuhtu Fhe’e juJtle mtuluhe ;f suJtu ©u»X Au. òu fu yºtu vK RLJuMxhtuyu ;ublt RLJuMxbuLx ylu BËzehtuftK ykdu rJathÔþk hnu Au. fuxjef JF; fuxjtf RLJuMxhtu yuÔþk btlm "htJ;t ntug Au ylu vtdjvKbtk ;uytu yuJe ytk"¤e ’tux BËf;t ntug Au fu, Nuhcòhbtk ßgthu CtJtu Czfu c¤;t ntug Au WA¤;t ntug Au ðgthu ;uytu Nuhle Fhe’e fhJt còhbtk ’tFj :;t ntug Au ylu f’ta ftuE yK"tgto fthKmh còhbtk bk’eltu fztftu ctuje s;tu ntug Au ðgthu dChtx yLþCJu Au ylu Wkatbtk xtualt b:t¤u Fhe’ujt Nuhtu vurlf msto;t ftuE vK leat CtJu Juae ltkF;t ntug Au. ytb ;uytu ;uble yKmbs ylu rclytJz;ltu Ctud ylu rNfth cle mD¤wk øþbtJe cum;t ntug Au vhkðþ Nuhcòhbtk ftbfts fhlth Jduo òu mtYk J¤;h fu jtC bu¤JJtu ntug ;tu ;ubKu yuf vhtÃËJo:e vhkvhtd; atÕgt ytJ;t rmØtk;lu «Ktrjftlu yvltJJt òuEyu ylu ytlt mk’Cole :eghe yuJe Au fu, Nhcòhbtk ftuE vK fthKmh fxtufxe mstoE ntug, CtJtubtk dtczt vzât ntug, mti ftuE JuaJtj ntug ylu ßgthu ftuE vtKelt CtJu vK juJtj l ntug ðgthu s RLJuMxh Nuhcòhbtk Fhe’e btxu ’tFj :Ôþk òuEyu ylu mkdel bulusbuLxJt¤e m;; rzrJzkz Jnuka;e fkvlelt VLztbuLxje bsçË; yuJe M¢evbtk RLJuMxhtuyu Fhe’Jtle ;f Ízve juJe òuEyu. xqkft gt jtkct dt¤tlt RLJuMxhtulu ;ublt RLJuMxbuLxLþk Wkåþ J¤;h ylu ©u»X•tb jtC b¤e hnuNu. ylu ytle vtA¤ vK yuf miØtkr;f vrhc¤ Ctd CsJðþk ntug Au ylu ;u yu fu ’huf fxtufxelt yk; vtA¤ yuf Ôgtvf ;uSLþk ;•J mkf¤tguÕþk ntug Au. s ylu yt:e fuxjtf rJ¹ju»tftu yuJe mjtn ytvu Au fu leat, ytf»tof ylu ;¤egtlt CtJu Fhe’e fhJe òuEyu ylu ðgthct’ Wkat CtJu- Wkat b:t¤u WAt¤u Juaelu lVtu atu¾Ftu fhe juJtu òuEyu. ßgthu yuf :eghe yuJe vK Au fu Nuh Fhe’tu ylu òu DxJt btkzu ;tu ;h; s Juaelu WCt hntu ylu ßgthu CtJ Dx;t yxfu ylu Mþ"hJt btkzu ðgthu Vhe Fhe’e jtu su:e ytuAt Lþfmtlu Jæþ jtC bu¤Je Nftg.

ntjbtk Nuhcòh vh ;btb lfthtðbf vrhc¤tule ymh :E dguj Au ylu nJu mtg¾jfurjxe Fhe’lthlu ;hVuKbtk Z¤;e hnuj Au. yuxÕþk s ln´ vhkðþ f’ta òu rhmuNl jkctJt vtbu ;tu ;u vAelt brnltbtk xloyuhtWLz btxule ;ftu Jæþ òuJt b¤u. òu fu, còhbtk xloyuhtWLz MvÐ he;u ¾âthu òuJt b¤Nu ;ult ykdu ftuE atu¬m ytdtne fhe Nftg ;ub l:e vhkðþ òu Nuhtult CtJ ylu muLmu¾m ctuxbytWx :Jt vtbuj ntug ;tu vAe rak;tLþk ftuE fthK hnuðþk l:e. òu RLJuMxhu leat cÕfu ;r¤gtlt CtJu Fhe’e fhentug ;tu ;ulu :tuze Jæþ «r;ûtt fhu fu htn swyu ;tu ;ulu jtkct dt¤tltu jtC ylu lVtu «tÃ; fhe Nfu Au. RLJuMxhu rhmuNl mbg ’hBgtl Fhe’e fhe "ehs "hJtle Gþ¾; yt’hu ;tu ;u ©u»X J¤;h «tÃ; fhe Nfu Au. yºtu yuf Jt; yu WÕjuFleg Au fu, 1990lt mbgdt¤t ’hBgtl CtJtkfle J"Dxbtk ;uSltu btntuj AJtgujtu òuJt b¤u Au. Ftm fhelu swjtE 1991, btao 1992, yur«j-1993, mÃxu.-1994, Vuçþ{.-1996, swjtE-1996, rzmuBch-1998, Vuçþ{ythe-200 yt mbg ;uSltu n;tu. fuxjtf RLJuMxhtuLþk ægtl nJu ytR.xe. Nuhtu «ðgu fuL÷e; :Jt vtbuj Au. fthK fu yt ûtuºtlt Nuhtu 85:e 90 xft Mþ"e Dxe dguj Au ylu ;ublu yub jtdu Au fu òu mkdel ;uSltu ythkC :Nu ;tu mti «:b yt ûtuºtlt Nuhtubtk ;uSlt WAt¤tle Jæþ N¾â;t Au. ßgthu nJu ’uNlt Wðvt’l ûtuºttu vh ceò htWLzbtk mk;tu»tfthf Jhmt’lt ylu mk;tu»tfthf atubtMþ òbðþk ntuJtlt mbtathu VtMx BþrJkd fLÍTGþbhtRÍz yuVyubmeS ûtuºtle fkvleytult Nuhtubtk vK ytNt muJtE hnuj Au. J¤e ntjbtk Nuhtult CtJtu leat ylu ;r¤gtle mvtxelt ytf»tof bltg Au subtk nJu DxJtLþk òuFb ytuAwk ylu J"Jtltu yJftN Jæþ sKtg Au. ylu yt:e s ntjle mvtxeyu Cth;eg Nuhcòhtu ytf»tof bltg Au. ytb A;tk Nuhcòhtulu lJt ltKtkfeg VkzTÍle ;t;e sYh Au. su l ;tu ntjbtk ltKtkfeg mkM:tytu ;hV:e fu l ;tu htuftKfthtu ;hV:e «Jtn Jnu;tu òuJt b¤uj Au. ßgthu btuxt RLJuMxhtu ntjbtk còh:e y¤dt :E dguj Au. ßgthu ;uSlt btuxt Fujtzeytu vK DJtgt Au ylu yðgthu ;uytu vtxtv´zebtk vzât Au. ’’ole bhtb; fhe hÌtt Au vhkðþ ltKtkfeg ’’ole ’Jt ¾âtk ? yuxju ;uytu vK Mþ»þÃ; yJM:tbtk Au. ßgthu rJ’uNe Vkztu ylu yuV.ytR.ytR.ltu vK lJt ftbfts btxultu hm ytuAtu :E dguj sKtg Au. ntjbtk Nuhcòhbtk Mxucejexe ylu ftuLmtujezuNlle ytNt hFt;e ntug Au. yuV.ytR.ytR.Lþk RLJuMxbuLx jtkct dt¤u J"ðþ hnuJt N¾â;t Au. rzmRLJuMxbuLx «r¢gt Ízve cl;t ;uytu Cth; ;hV ytf»ttoNu yub btlJtbtk ytJu Au. ylu ytb òu vrhÂM:r;btk vrhJ;ol òuJtNu ;tu çÕþaev Nuhtubtk Fhe’eLþk ytf»toK J"Nu ylu ;ulu vdju CtJtu ylu muLmu¾m cLlu Waft;t hnuNu. J¤e rJrJ" ûtuºttult RLzuûttu vK Mþ"thtlt mkfu; ’NtoJu Au ;ule vK ymh J;toNu. ytb JtM;Jbtk yub fne Nftg fu Cth;eg Nuhcòhlt cthKu ;uSlt xftuht mkC¤tJt jtøgt Au. Nuhcòhtubtk nJu yu¾Nl-rhyu¾Nl yJthlJth òuJt b¤Nu. rhyu¾Nl ’hBgtl ltlt htuftKfthtuyu dChtxbtk Juae ltkFJtle sYh l:e. htuftK ò¤Je htFJtbtk ytJNu ;tu jtkcu dt¤u mtYk J¤;h lu jtC b¤Nu.

yurNgl RbseOd btfuoxm, yujtgLm furvxjlt Jzt mbeh yhtuht Cth;btk R¾Jxe btfuoxmlt mk’Cobtk r’ûtt MËal fh;t yub sKtJu Au fu, còh ctuxb ytWx :E dGþk ntug ;ub òuJt b¤u Au, ytb A;tk ytk;h«Jtn bk’e ;hV Ítuf ju;tu òuJt b¤u Au. ntjbtk f’ta yt ÂM:r; «J;oJe atÕþ hnu, vhkðþ bezegb xbobtk Nuhcòhbtk Ôgtvf Mxucejexe òuJt b¤Nu. Cth;eg Nuh còhtubtk su «fthLþk ‘rz«uNl¥ òuJt b¤u Au ;ule vtA¤ ftuE Ftm fthK vK l:e. yt ydtW RLztu-vtf xuLNlltu ;ubs ;tsu;hbtk ’w»ft¤lt mk’Coltu rmltgtuo òugtu. ylu ;ule ymh leau Nuhtult CtJtu Dxujt ;u ytFhu Wkaft;t hÌtt n;t. «:b ¾Jtxohlt ftuvtuohux vrhKtbtu yuxjt c"t Fhtc ;tu ònuh l:e :gt ylu ûtuºtJth ytduJtl M¢eÃm ;ubLþk M:tl ò¤JJt «gtm fhe hnuj Au.

yuf ytùgoslf ctc; ;tu yu Au fu Cth; nkbuNt ;ult bntftg ht»x[ aellt y:o;kºtle mhFtbKe fhðþk ntug Au ylu cLlultu ’uFtJ fuJtu Au ;ule ðþjlt fhðþk ntug Au. vhkðþ vtrfM;tlle Ftm fhelu Nuh còhlt mk’Cobtk òu fhJtbtk ytJu ;tu yK"the yuJe yuf ctc; mvtxe vh Wvme ytJu Au. fhtkae Nuhcòh (fuyumE)btk Nuhtuyu mthtu ’uFtJ fhuj Au. Ftm fhelu AuÕjt vtka J»to:e Cth;eg Nuhcòhlu vK vtA¤ htFuj Au. fhtkae Mxtuf yuûtauLsltu RLzuût 9 ytudÐ 2002lt htus 1816 ck" hÌttu n;tu su AuÕjtk yuf J»tobtk 44.3 xftltu J"thtu ’NtoJuj Au. ßgthu ceyumE muLmufm su Cth;eg NuhcòhLþk cuhturbxh dKtg Au ;u 9 xft Dxelu 2976 hÌttu n;tu. Cth; ylu vtrfM;tllt Nuh còhtule ðþjlt fh;t yuf Jt; yu vK òuJt b¤u Au fu vtrfM;tl còhLþk f’ ltLþk Au, vtrfM;tllt Nuhtubtk ytJujtu Mþ"thtu BþÏgðJu fhelu yt;kfJt’ mtbu mkD»to FujJt yburhft ;hV:e c’jtbtk yvt;e rJ’uNe mntg ÇËrbft CsJe hnuj Au. ylu yt:e fhtkae Mxtuf yuûtauLsltu RLzuût yÇË;ÃËJo Wkae mvtxeyu hnuj Au. Cth;le mhFtbKebtk vtrfM;tllt y:o;kºtbtk ;VtJ; Au, yub BþkcElt yuf Vkz bulushu ;tsu;hbtk sKtJuj.