જેમ કરિયાણાની દુકાનની જગાએ મોલ આવી ગઇ અને સંિગલ થિયેટરોની જગાએ મલ્ટી પ્લેક્ષો આવી ગયાં એમ જુની પેઢીના વેપારને બદલે હવે તો ધંધામાં બધે કોર્પોરેટ કલ્ચર આવી ગયું.
પણ આમ જોવા જાવ તો બન્નેમાં ઝાઝો ફરક નથી...
* * *
પહેલાં જે કામો સદરો-પાયજામો પહેરીને ઢાળીયા ટેબલ પાસે ગાદી પર પલાંઠી વાળીને થતાં હતાં...
એ જ કામો હવે ગળામાં ટાઇ બાંધીને, ત્રણ ફૂટ બાય ત્રણ ફૂટના ક્યુબિકલમાં, કોમ્પ્યુટર સામે બેસીને કરવાં પડે છે.
* * *
અગાઉ હિસાબમાં ક્યાંક ભૂલ પડતી તો હસીને કહેતા ‘‘ભૂલચૂક લેવી દેવી હોં!’’
પણ હવે જો ભૂલ પડે તો મોં બગાડીને કહે છે ‘‘એ તો સિસ્ટમ-એરર છે!’’
* * *
જુની વેપારી પેઢીના કર્મચારીઓ એકબીજાનાં ટિફીન જમતાં કહેતા કે ‘‘કંઇ કામકાજ હોય તો કહેજો...’’
આજે કોર્પોરેટ કલ્ચરમાં એકબીજાની અડોઅડ પાર્ટીશનમાં બેઠાં બેઠાં ડબ્બામાંથી લન્ચ ખાતા ‘એમ્પ્લોયીઝ’ કહે છે ‘‘આઈ વિલ ઈ-મેઈલ યુ...’’
* * *
પહેલા શેઠીયાઓ પોતાના ગુમાસ્તા અને મજુરોને દિવાળી વખતે અનાજ-કરિયાણું અને મીઠાઇઓ મોકલતા.
આજે કોર્પોરેટ હાઉસો મોટા મોટા અધિકારીઓ અને મીનીસ્ટરોને જ મોંઘી ગીફટો અને મીઠાઇઓ મોકલે છે.
* * *
પહેલાના સમયમાં જ્યારે ધંધામાં ખોટ જતી તો શેઠીયાઓ મુનીમને બોલાવીને કહેતા કે ‘‘ભાઇ, આ ખોટનો ધંધો બંધ કરો.’’
હવે કોર્પોરેટ કંપનીઓમાં વરસે ૨૫૦ કરોડની ખોટ જાય તો એના કારણો શોધવા વરસે પાંચ કરોડની સેલેરી લેતા ૨૫ એક્ઝિક્યુટીવો મિટીંગો કરે છે અને લાંબા લાંબા રિપોર્ટો બનાવીને પાવર-પોઇન્ટમાં પ્રેઝન્ટેશન કરે છે...
...પણ ખોટું સાચું કારણ કોઇ નથી આપતું! કારણકે જો આપે તો એમની નોકરી જાય અને ખોટ તરત જ સરભર થઇ જાય!
* * *
પહેલાં વેપારી કહેવત હતી કે ‘દેવું કરીને ઘી પીઓ.’
આજની બિઝનેસ કહેવત છે કે ‘‘દેવાળું ફૂંકીને કીંગફીશર ઉડાડો.’’

- મન્નુ શેખચલ્લી