પાયોરિયા શું છે ?

''પાયોરિયા'' શબ્દ તો ઘણો જાણીતો છે અને પાયોરિયા એ પેઢાનો મુખ્ય રોગ છે, પરંતુ આ રોગ અંગેની પૂરતી માહિતી બહુ ઓછા લોકો પાસે હોય છે. તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે, ગીનીસ બુક ઓફ વર્લ્ડ રેકોર્ડસમાં સૌથી વધુ માણસોને લાગુ પડતો રોગ એ મોટી ઉંમરે થતો ક્રોનિક પાયોરીયા છે. વિશ્વનાં ૮૫ થી ૯૦ ટકા લોકોને પાયોરીયા લાગુ પડે છે.
અગાઉનાં લેખમાં જોયા મુજબ, જીન્જીવાઈટીસ (પેઢાનો સોજો) જ્યારે પેઢાની અંદર રહેલા હાડકા તથા પેરીયો-ડોન્ટલ મેમ્બ્રેનમાં ફેલાઈ જાય છે ત્યારે તેને પાયોરિયામાં કહેવામાં આવે છે. પાયોરિયામાં દાંતની આજુબાજુ રહેલું હાડકું ઘસાવા લાગે છે. જેથી દાંત હલવા માંડે છે. દાંતને ટેકો આપતું હાડકું તથા દાંત અને હાંડકાને જોડતા પેરિયોડોન્ટલ મેમ્બ્રોનનાં તાંતણાં તૂટવા લાગે છે.
પાયોરિયાનાં પ્રકારો ઃ
મુખ્ય ત્રણ પ્રકારનાં પાયોરિયા જોવા મળે છે.
(૧) મોટી ઉંમરમાં થતો ક્રોનિક પાયોરિયા.
(૨) નાની ઉંમરમાં થતો અગ્રેસિવ પાયોરિયા.
(૩) શરીરમાં થતાં વિવિધ સિન્ડ્રોમનાં લીધે થતો પાયોરિયા ક્રોનિક પાયોરિયા ૮૦ થી ૯૦ ટકા લોકોને તથા અગ્રેસિવ પાયોરિયા ૦.૧ ટકા લોકોને લાગુ પડે છે.
* પાયોરિયા થવાનાં કારણો ઃ
આ અગાઉ આ જ કોલમમાં જોઈ ગયા મુજબ, નરી આંખે ના દેખાતી દાંત પર જમા થતી છારી (ડેન્ટલ પ્લાક) અને પથ્થર જેવી કઠણ છારી (કેલ્કયુલસ)માં કરોડો-અબજોની સંખ્યામાં જીવાણુઓ રહેલા હોય છે. આ છારીનાં લીધે સૌ પ્રથમ પેઢામાં સોજો આવે છે. જેને જીન્જીવાઈટીસ કહેવાય છે. અને જો જીન્જીવાઈટીસની સારવાર જલ્દીથી ના કરવામાં આવે તો તે પાયોરિયામાં પરીણમે છે. આથી, દાંત પર જમા થતી છારી એ પાયોરિયાનું મુખ્ય કારણ છે. આ ઉપરાંત, અન્ય કારણો પણ જવાબદાર છે. પરંતુ જો દાંત પર છારી જમા ના થઈ હોય તો આ અન્ય કારણો કોઈ પણ પ્રકારનો ભાગ ભજવતા નથી. આ અન્ય કારણોમાં તમાકુ, બીડી, સીગારેટ, પડીકીની કુટેવ, અંતઃસ્ત્રાવોની વધઘટ (જેમકે, માસિક સ્ત્રાવ વખતે, પ્રેગનન્સી વખતે), ડાયાબીટીસનાં દર્દીઓમાં, વિટામીન સીની ઊણપ, વાંકા ચૂકા દાંત હોવા, વગેરે....
* સારવાર ઃ
પાયોરિયા થવાનું મુખ્ય કારણ છારી હોવાથી, દાંત પર જમા થતી આ કઠણ છારી દૂર કરવામાં આવે, એ જ પાયોરિયાની મુખ્ય સારવાર ગણાય છે. આ છારી સાફ કરવાની પદ્ધતિને સ્કેલિંગ - દાંતની સફાઈ કહેવામાં આવે છે. આ સારવારથી પાયોરિયા આગળ વધતો અટકે છે, પરંતુ પેઢા અને દાંતને જેટલું નુકશાન થઈ ગયું હોય, તે મોટા ભાગનાં કેસોમાં ભરપાઈ થઈ શકતું નથી. આ ઉપરાંત, દાંત પરથી પેઢુ થોડું અલગ કરી અથવા પેઢા ખોલીને દાંત પરથી છારી સાફ કરવાની સર્જરી, હાડકાનો પાવડર ભરીને હાડકુ વધારવાની સર્જરી વગેરે જેવી અનેકવિધ સર્જરીઓ કરી પાયોરિયાને અટકાવવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, જો વિટામીન સી ની ઊણપ હોય તો તે અંગેની ગોળીઓ આપવામાં આવે છે. ડાયાબિટીસ કંટ્રોલમાં લેવાય છે, તમાકુ, બીડી જેવી કુટેવો છોડવા માટે દર્દીને કહેવામાં આવે છે. અંતઃ સ્ત્રાવોમાં ફેરફાર (જેમકે પ્રેગનન્સી વખતે, માસિક સ્ત્રાવ વખતે....) માટે ફક્ત દાંતની સફાઈ જ પૂરતી છે.
દાંતની સફાઈ - સ્કેલિંગ કોઈ પણ ડેન્ટિસ્ટ કરી શકે. પરંતુ પેઢાનાં વિવિધ ઓપરેશનો કરવા માટે પેઢાનાં રોગોનાં નિષ્ણાંતની સલાહ લેવી.
* પાયોરિયા થતો રોકવા માટે શું કરશો ?
પાયોરિયા એ દાંત પર જમા થતી છારીનાં લીધે થતો હોવાથી, દાંત પર છારી જમા ના થવા દેવી જોઈએ. આ માટે, દિવસમાં બે વાર યોગ્ય પદ્ધતિથી બ્રશ કરવું જોઈએ. દાંતની વચ્ચે ખોરાક જમા ના થાય તેની કાળજી રાખવી. દર છ મહિને દાંતનાં ડૉક્ટરની મુલાકાત અવશ્ય લેવી. (જેથી કરીને, જો પાયોરિયા પ્રથમ તબક્કામાં હોય ત્યારે જ નિદાન અને સારવાર થઈ શકે.) જાહેરાતોથી આકર્ષાઈને પોતાની રીતે કોઈ પણ માઉથવોશનો ઉપયોગ ના કરવો. દાંત સાફ રાખવા ટુથપેસ્ટ વાપરવી, જેલ કે ટુથ પાઉડર ના વાપરવો.
યાદ રાખો, પાયોરિયા કદી પણ કબજીયાત કે અજીર્ણથી થતો નથી. આથી, તેના માટે કોઈ પણ ''બાબા'' એ આપેલા કોઈ પણ ચૂર્ણ કામ આવતા નથી. (આ બાબત માટેનાં પુરાવા અને સાબિતી છે.) આથી, પાયોરીયાની સારવાર માટે કોઈ પણ ચૂર્ણ કે દવા-ગોળી ના વાપરવી.
દરેક પ્રકારનાં પાયોરિયાના લક્ષણો અને સારવાર અંગે વિગતવાર માહિતી પછીના લેખમાં પ્રગટ થશે...
- આરતી પંડયા

નવાબી દૂધી ઃ

સામગ્રીઃ એક નાની દૂધી, પોણો કપ વટાણાં બાફેલાં, અડધો કપ ખમણેલું ગાજર, એક નાની ચમચી આદુમરચાંની પેસ્ટ, પોણો કપ માવો ખમણેલો, એક મોટો ચમચો ઝીણો સમારેલો સુકો મેવો, એક ચપટી એલચી પાવડર, અડધી ચમચી ગરમ મસાલો, બે ચમચી તેલ, નમક સ્વાદાનુસાર અને તેલ.

રીત ઃ દૂધીને ધોઈને છાલ ઉતરી લો. બંને બાજુથી કિનારી પાસેથી કાપી લો. સ્કૂપર વડે દૂધીનો અંદરનો ભાગ ખોતરીને કાઢી લોે. તેને નમક લગાવીને મુકી દો. કડાઈમાં તેલ ગરમ કરી આદુમરચાંની પેસ્ટ નાખો. તેમાં ગાજર, વટાણા અને માવો નાખી એક મિનિટ સુધી સાંતળો. નમક અને ગરમ મસાલો નાખી હલાવો. મિક્સ સુકો મેવો નાખી એક મિનિટ ઢાંકી રાખો. તૈયાર થયેલું મિશ્રણ દૂધીમાં ભરો. કુકરમાં એક કપ પાણી નાખો. કુકરમાં જાળી મુકીને તેના પર દૂધી મુકી એક સિટી વગાવડાવો, ત્યારબાદ નોનસ્ટિક પેનમાં એક ચમચી તેલ ગરમ કરી તેની ઉપર કુકરમાંથી કાઢેલી દૂધી મુકી ચારે બાજુથી ફેરવો. સર્વિંગ ડીશમાં દૂધી મુકીને તેને સ્લાઈસની જેમ કાપો. નવાબી દૂધી ગરમ ગરમ પીરસો.